หลายคนคงเคยเจอสถานการณ์ที่มีเพื่อน หรือญาติมาขอให้ช่วยเซ็นค้ำประกัน เพื่อขอสินเชื่อกับสถาบันการเงินต่าง ๆ และเราอาจเคยได้ยินประสบการณ์การเซ็นค้ำประกันให้คนที่ไว้ใจแล้วสุดท้ายก่อภาระหนี้ให้ผู้เซ็นค้ำประกันมากมาย เนื่องจากลูกหนี้ตัวจริงไม่สามารถจ่ายหนี้คืนได้ เจ้าหนี้จึงหันมาทวงหนี้กับผู้เซ็นค้ำประกันแทน ซึ่งส่งผลให้เราต้องมารับภาระหนี้ที่ไม่ได้ก่อ เพราะความไว้ใจ ดังนั้น ก่อนเซ็นค้ำประกันให้ใคร จึงควรเข้าใจสัญญาให้ชัดเจน และรู้ถึงสิทธิต่าง ๆ ในฐานะผู้ค้ำประกัน เพื่อให้สามารถจัดการปัญหาต่าง ๆ ได้อย่างเหมาะสมด้วย

การค้ำประกันคืออะไร

“การค้ำประกัน” คือ การที่บุคคลหนึ่ง (เรียกว่า ผู้ค้ำประกัน) ยินยอมรับผิดชอบร่วมกับอีกบุคคลหนึ่ง (เรียกว่า ลูกหนี้) ต่อเจ้าหนี้ หากลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้หรือปฏิบัติตามสัญญาได้ ผู้ค้ำประกันจะต้องชำระหนี้แทนหรือรับผิดชอบตามที่ระบุไว้ในสัญญาค้ำประกัน ผู้ค้ำประกันเป็นผู้รับผิดชอบสำรอง เพื่อให้เจ้าหนี้มั่นใจว่าจะได้รับชำระหนี้ครบถ้วน ไม่ว่าจากลูกหนี้โดยตรงหรือจากผู้ค้ำประกันในภายหลัง

ผู้ค้ำประกันคือใคร

“ผู้ค้ำประกัน” หมายถึง บุคคลที่ยินยอมรับภาระทางกฎหมายในการชำระหนี้แทนลูกหนี้ หากลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ได้ตามสัญญา กล่าวคือ ผู้ค้ำประกันทำหน้าที่เป็น “หลักประกันทางบุคคล” เพื่อให้เจ้าหนี้มั่นใจว่าจะได้รับเงินคืนตามที่ตกลงไว้ 

ในมุมมองทั่วไป ผู้ค้ำประกันมักเป็นคนที่มีความไว้วางใจหรือมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับลูกหนี้ เช่น ญาติ พี่น้อง เพื่อน หรือคนที่ทำงานร่วมกัน เพราะการค้ำประกันหมายถึงการนำชื่อ เสถียรภาพทางการเงิน และอนาคตของตนเองไปผูกพันไว้กับหนี้ของผู้อื่น 

ดังนั้น ก่อนจะตัดสินใจเป็นผู้ค้ำประกันให้ใคร ควรพิจารณาให้รอบคอบ ถามตัวเองให้แน่ใจว่าพร้อมรับความเสี่ยงหรือไม่ เพราะหากลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้ ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดชอบแทนทันที ซึ่งอาจส่งผลต่อเครดิตทางการเงินและภาระทางกฎหมายในอนาคตได้

คนค้ำประกัน ต้องรับผิดชอบไหม มีอะไรบ้าง?

1. ความรับผิดของผู้ค้ำประกันจะเป็นไปตามขอบเขตที่ระบุไว้ในสัญญา ซึ่งสามารถกำหนดให้จำกัดความรับผิดบางส่วนได้
2. หากไม่ได้ระบุไว้ ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดทั้งในส่วนของ เงินต้น ดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าสินไหมทดแทน และ ภาระผูกพันอื่นที่เกี่ยวข้องกับหนี้นั้น
3. ผู้ค้ำประกันยังต้องรับผิดชำระ ค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายทางคดี ที่ลูกหนี้พึงชำระให้แก่เจ้าหนี้ด้วย

7 กฎหมายข้อควรรู้ก่อนเซ็นการค้ำประกันมีอะไรบ้าง

1. การค้ำประกันต้องมีขอบเขตชัดเจน

ก่อนการเซ็นค้ำประกัน อย่าลืมอ่านสัญญาให้ชัดเจนโดยเฉพาะเรื่องการกำหนดวงเงินความรับผิดแทนลูกหนี้ตัวจริง ตามกฎหมายต้องระบุให้ชัดเจนว่า เราจะต้องรับผิดชอบเป็นจำนวนเงินที่เท่าไหร่ และจำกัดความรับผิดชอบตามที่ระบุไว้ในสัญญาเท่านั้น

2. สัญญาที่ระบุให้เป็นลูกหนี้ร่วมถือเป็นโมฆะ

สัญญาที่ระบุไว้ว่าผู้ค้ำประกันจะต้องรับผิดชอบหนี้ก้อนนั้นร่วมกับลูกหนี้จะไม่มีผลบังคับใช้  หากเกิดเหตุลูกหนี้ไม่สามารถจ่ายหนี้ได้ เจ้าหนี้ต้องไปตามหนี้กับลูกหนี้ตัวจริงก่อนมาเรียกร้องให้ผู้ค้ำประกันชดใช้หนี้แทน ถ้าหากลูกหนี้ไม่สามารถจ่ายได้แล้วจริง ๆ จึงมีสิทธิมาตามหนี้กับผู้ค้ำประกันต่อไป

3. สัญญาที่เป็นภาระเกินสมควรถือเป็นโมฆะ

สำหรับสัญญาที่ระบุให้ผู้ค้ำประกันต้องรับภาระหนี้เกินไปจากขอบเขตที่กฎหมายกำหนด และทำให้ผู้ค้ำประกันเสียเปรียบ ไม่เป็นธรรม จะไม่สามารถนำมาเรียกร้องกับผู้ค้ำประกันได้

4. ผู้ค้ำไม่ต้องจ่ายดอกเบี้ย ถ้าเจ้าหนี้ไม่แจ้งให้ทราบภายใน 60 วัน

ถ้าลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้ เจ้าหนี้จะต้องทำหนังสือแจ้งให้ผู้ค้ำประกันรู้ภายใน 60 วัน นับตั้งแต่วันที่ลูกหนี้ผิดนัดชำระ เพราะหากผู้ค้ำประกันต้องจ่ายหนี้แทน จะได้ไม่ต้องเสียดอกเบี้ยกรณีผิดนัด และหากเกินระยะเวลา 60 วันแล้ว ผู้ค้ำประกันไม่ได้รับหนังสือแจ้งจากเจ้าหนี้ กรณีมีดอกเบี้ย ค่าทวงถาม ผู้ค้ำประกันจะไม่ต้องรับผิดชอบในส่วนนี้

5. ข้อตกลงที่เป็นประโยชน์กับลูกหนี้มีผลต่อผู้ค้ำด้วย

สำหรับข้อตกลงที่เจ้าหนี้กำหนดขึ้น เช่นการลดหนี้ให้ลูกหนี้ เพื่อให้สามารถปิดหนี้ได้เร็วขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่มีผลทางบวกกับลูกหนี้ สิทธินี้จะส่งต่อไปที่ผู้ค้ำประกันด้วย เท่ากับความรับผิดชอบหนี้ของผู้ค้ำประกันก็จะลดลงด้วย ยกเว้นข้อตกลงหรือการกระทำใด ๆ ของเจ้าหนี้ที่ส่งผลลบกับลูกหนี้จะถือเป็นโมฆะกับผู้ค้ำประกัน เรียกว่าผู้ค้ำประกันไม่ต้องรับผิดชอบผลเสียที่เกิดกับลูกหนี้ไปด้วย

6. ผู้ค้ำหมดความรับผิดชอบ หากเจ้าหนี้ขยายเวลาผ่อนชำระ

ถ้าเจ้าหนี้ขยายเวลาผ่อนชำระหนี้ให้กับลูกหนี้ เช่น การปรับโครงสร้างหนี้ ผู้ค้ำประกันถือว่าหมดภาระความรับผิดชอบต่อหนี้นั้นในฐานะผู้ค้ำประกัน  และห้ามทำข้อตกลงล่วงหน้าให้ผู้ค้ำประกันยังคงสถานะเป็นผู้ค้ำประกันต่อไป หลังขยายเวลาชำระหนี้

7. หากจ่ายหนี้แทนแล้ว มีสิทธิเรียกร้องเงินคืนจากลูกหนี้ตัวจริง

กรณีชดใช้หนี้ในฐานะผู้ค้ำประกันให้เจ้าหนี้แล้ว เรามีสิทธิฟ้องร้องเรียกเงินคืนจากลูกหนี้ได้ โดยสามารถเรียกคืนทั้งเงินต้น ดอกเบี้ย ค่าเสียหาย และค่าธรรมเนียมอื่น ๆ ที่ได้จ่ายทดแทนไปในฐานะผู้ค้ำประกัน

ข้อควรพิจารณาก่อนตัดสินใจค้ำประกันมีอะไรบ้าง

1. เช็กกำลังทรัพย์ของตัวเองก่อน 

• รายได้ประจำ vs. ค่าใช้จ่ายประจำเหลือพอไหม
• ภาระหนี้เดิม (บ้าน/รถ/บัตรเครดิต/กยศ.) หนักแค่ไหน
• เงินสำรองฉุกเฉินและสินทรัพย์สภาพคล่องมีพอหรือไม่

2. ประเมินคนที่ขอให้ค้ำ

• ความสัมพันธ์และระดับความไว้ใจ รู้จักนิสัยการเงินเขาแค่ไหน
• ประวัติการชำระหนี้ เคยผิดนัดหรือชำระตรงเวลาสม่ำเสมอหรือไม่
• ความสามารถในการผ่อน รายได้มั่นคง มีงานประจำ/สัญญาจ้างระยะยาวหรือเปล่า

3. อ่านสัญญาให้ครบทุกบรรทัด

• วงเงินค้ำ จำกัดจำนวนเงินหรือค้ำเต็มวงเงิน
• อายุสัญญา ค้ำกี่ปี สิ้นสุดเมื่อไร เงื่อนไขสิ้นสุดคืออะไร
• เมื่อใดต้องจ่ายแทน ธนาคารต้องทวงจากลูกหนี้ก่อนหรือสามารถเรียกจากผู้ค้ำได้ทันที
• ค่าปรับ ดอกเบี้ย ค่าทนาย ค่าธรรมเนียมต่าง ๆ ผู้ค้ำต้องรับผิดส่วนไหนบ้าง

4. ป้องกันความเสี่ยงเพิ่มเติม

• จำกัดความรับผิด เป็นจำนวนเงินชัดเจน (ไม่ค้ำแบบไม่จำกัด)
• ระบุให้เจ้าหนี้ต้อง บอกกล่าวลูกหนี้ก่อน แล้วค่อยถึงผู้ค้ำ
• เก็บสำเนาสัญญา สลิปผ่อนชำระ และประวัติการติดต่อไว้เป็นหลักฐาน
• วางแผนทางหนีทีไล่: หากลูกหนี้เริ่มมีสัญญาณเสี่ยง จะทำอย่างไร

5. คิดถึงผลกระทบเครดิตของตัวเอง

ผิดนัดเมื่อไร ชื่อผู้ค้ำอาจโดนฟ้องร่วม และกระทบประวัติเครดิต/ความสามารถกู้ของคุณในอนาคต

ภาษีที่เกี่ยวข้องกับสัญญาการค้ำประกันมีอะไรบ้าง

1. ภาษีเงินได้นิติบุคคล

• กรณีเป็นผู้ค้ำประกัน:
  หากบริษัทหรือนิติบุคคลทำสัญญาค้ำประกันและได้รับค่าธรรมเนียมจากลูกหนี้ รายได้นี้ถือเป็นรายได้จากการประกอบกิจการ ต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลในอัตรา 20% ของกำไรสุทธิ
• กรณีเป็นลูกหนี้:
  ค่าธรรมเนียมค้ำประกันที่ชำระให้ผู้ค้ำประกันสามารถนำมาหักเป็นรายจ่ายได้ ตามหลักเกณฑ์ในประมวลรัษฎากร

2. ภาษีธุรกิจเฉพาะ

หากบริษัทให้บริการค้ำประกันโดยคิดค่าตอบแทน ไม่ว่าจะทำเป็นธุรกิจหลักหรือไม่ ถือว่าเข้าข่ายประกอบกิจการเช่นเดียวกับธนาคารพาณิชย์ ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะในอัตรา 3.3% ของรายรับ (รวมภาษีท้องถิ่น) ยกเว้นในกรณีที่ได้รับการยกเว้นตามกฎหมาย

3. อากรแสตมป์

สัญญาค้ำประกันถือเป็นตราสารประเภทที่ 17 ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ต้องชำระอากรตามจำนวนเงินที่ค้ำดังนี้:

ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการค้ำประกันมีอะไรบ้าง

แม้ว่าการค้ำประกันจะเป็นการช่วยเหลือคนใกล้ตัว แต่ก็เป็นการรับภาระทางกฎหมายที่มีความเสี่ยงสูง หากลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ได้ ผู้ค้ำประกันอาจกลายเป็น “ลูกหนี้แทน” โดยไม่รู้ตัว ความเสี่ยงหลักที่ควรระวังมีดังนี้

1. เสี่ยงต้องชำระหนี้แทน
   เมื่อผู้กู้ผิดนัดหรือหยุดจ่าย ผู้ค้ำประกันต้องชำระหนี้แทนทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นเงินต้น ดอกเบี้ย หรือค่าปรับ ซึ่งอาจกระทบต่อรายได้และความมั่นคงทางการเงินของคุณโดยตรง
2. กระทบเครดิตส่วนบุคคล
   หากผู้ค้ำไม่สามารถจ่ายหนี้แทนได้ตรงเวลา ชื่อของคุณจะถูกบันทึกในระบบเครดิตบูโรในฐานะ “ผู้ผิดนัดร่วม” ส่งผลให้การขอสินเชื่อ บ้าน หรือรถในอนาคตทำได้ยากขึ้น
3. เสี่ยงต่อทรัพย์สินส่วนตัว
   ในกรณีที่ไม่สามารถชำระหนี้ได้ อาจถูกฟ้องร้องและบังคับคดีให้ยึดทรัพย์ส่วนตัว เช่น บ้าน ที่ดิน หรือเงินฝาก เพื่อชำระหนี้แทนลูกหนี้

วิธีลดความเสี่ยงเมื่อจำเป็นต้องค้ำประกันมีอะไรบ้าง

1. จำกัดวงเงินค้ำประกันให้ชัดเจน
   เจรจากับเจ้าหนี้ให้ระบุวงเงินสูงสุดที่คุณต้องรับผิดชอบ ไม่ควรค้ำแบบไม่จำกัดจำนวน เพราะจะทำให้คุณเสี่ยงเกินความจำเป็น
2. ติดตามสถานะการชำระหนี้ของผู้กู้
   สอบถามหรือขอตรวจสอบยอดชำระเป็นระยะ หากพบว่าผู้กู้เริ่มมีปัญหาการเงิน ควรรีบพูดคุยหรือแจ้งธนาคารก่อนที่เรื่องจะลุกลาม
3. พิจารณาทางเลือกอื่นแทนการค้ำประกัน
   หากรู้สึกไม่มั่นใจ อาจช่วยเหลือในรูปแบบอื่น เช่น ให้ยืมเงินจำนวนที่รับได้ หรือแนะนำผู้กู้ให้ขอสินเชื่อที่ไม่ต้องใช้ผู้ค้ำจากธนาคารที่มีเงื่อนไขเหมาะสมกว่า

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการค้ำประกันมีอะไรบ้าง

กฎหมายว่าด้วยการค้ำประกันฉบับปรับปรุงใหม่ มีเป้าหมายเพื่อ “เพิ่มความเป็นธรรมและคุ้มครองสิทธิของผู้ค้ำประกัน” มากขึ้น โดยกำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนในการรับผิดชอบของผู้ค้ำประกัน เพื่อป้องกันการถูกเอาเปรียบจากสัญญาที่ไม่เป็นธรรม โดยมีสาระสำคัญดังนี้

1. ผู้ค้ำประกันรับผิดเฉพาะส่วนที่ลูกหนี้ผิดนัดเท่านั้น
   หากลูกหนี้ยังชำระหนี้บางส่วนได้ ผู้ค้ำประกันไม่จำเป็นต้องรับผิดแทนในส่วนนั้น รับผิดเพียงเฉพาะยอดคงค้างหรือส่วนที่ลูกหนี้ไม่สามารถชำระได้จริงเท่านั้น
2. เจ้าหนี้ต้องทวงถามจากลูกหนี้ก่อน
   ก่อนที่เจ้าหนี้จะเรียกร้องให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้แทน จะต้องแสดงหลักฐานว่ามีการแจ้งหรือทวงถามจากลูกหนี้แล้วแต่ไม่ได้รับการชำระ การฟ้องผู้ค้ำประกันโดยไม่ผ่านขั้นตอนนี้ถือว่าไม่ชอบด้วยกฎหมาย
3. ห้ามกำหนดให้ผู้ค้ำประกันเป็นลูกหนี้ร่วมโดยตรง
   หากในสัญญามีข้อตกลงให้ผู้ค้ำประกันรับผิด “เสมือนลูกหนี้ร่วม” หรือ “ในฐานะลูกหนี้ร่วม” ข้อตกลงนั้นถือเป็น โมฆะ โดยอัตโนมัติ เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด

กฎหมายใหม่ได้มุ่งเน้นให้เกิดความสมดุลระหว่างสิทธิของเจ้าหนี้และความคุ้มครองของผู้ค้ำประกัน เพื่อให้การค้ำประกันเป็นการช่วยเหลือโดยสมัครใจ ไม่ใช่ภาระที่กลายเป็นความเดือดร้อนในภายหลัง

สำหรับการตัดสินใจเซ็นค้ำประกันให้ใครนั้น เราต้องพิจารณาให้ดีว่า ภาระหนี้ที่เกิดขึ้นเพราะการเซ็นค้ำประกันนั้น จะส่งผลกระทบต่อชีวิตเรามากน้อยแค่ไหน และสำหรับใครที่มองหาวงเงินสินเชื่อ แต่ยังไม่มีผู้ค้ำ สินเชื่อ UP ช่วยได้ สนใจสมัครได้ที่ SCB EASY App หรือธนาคารไทยพาณิชย์ทุกสาขา