"โดนเลิกจ้างมาแล้ว ได้เงินเท่าไหร่กันนะ?" ความสับสนแรกที่มักเกิดขึ้นเมื่อถูกเลิกจ้างคือไม่รู้ว่าตัวเองมีสิทธิได้รับค่าชดเชยเท่าไหร่ และเงินก้อนนั้นต้องเสียภาษีด้วยไหม

เงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานเป็นสิทธิ์ที่กฎหมายคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 บัญญัติไว้ชัดเจน ลูกจ้างทุกคนที่ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิดมีสิทธิ์ได้รับ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่สูตรคำนวณค่าชดเชย ไปจนถึงวิธีคิดภาษีจากเงินก้อนที่ได้รับ

ใครมีสิทธิได้รับเงินค่าชดเชยเลิกจ้างบ้าง?

ลูกจ้างที่มีสิทธิ์ได้รับเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน ต้องเป็นผู้ที่ถูกเลิกจ้างโดยไม่ใช่ความผิดของตนเอง โดยต้องทำงานติดต่อกันมาแล้วอย่างน้อย 120 วัน กรณีที่เข้าข่ายได้รับค่าชดเชย ได้แก่

• ถูกเลิกจ้างเพราะนายจ้างลดจำนวนพนักงาน หรือปิดกิจการ
• สัญญาจ้างสิ้นสุดแบบไม่ต่ออายุ (กรณีที่ไม่ได้กำหนดเวลาไว้ชัดเจนตั้งแต่แรก)
• เกษียณอายุตามสัญญาจ้างงาน
• ถูกให้ออกโดยที่ลูกจ้างไม่ได้กระทำความผิดใดๆ

กรณีใดบ้างที่ลูกจ้างไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าชดเชย?

ไม่ใช่ทุกกรณีที่จะได้รับเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน กฎหมายกำหนดชัดเจนว่ากรณีใดที่นายจ้างไม่ต้องจ่าย

• ลูกจ้างลาออกเองโดยสมัครใจ
• ทุจริตต่อนายจ้าง หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนา
• จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
• ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงจนก่อให้เกิดความเสียหาย
• ฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงาน โดยนายจ้างได้ออกหนังสือเตือนแล้วแต่ยังทำผิดซ้ำ
• ละทิ้งหน้าที่ติดต่อกันเกิน 3 วันทำการโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร
• สัญญาจ้างมีกำหนดเวลาชัดเจนตั้งแต่แรกและครบกำหนดแล้ว

ประเภทของการเลิกจ้างมีผลต่อเงินชดเชยอย่างไร?

เงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานที่ลูกจ้างได้รับอาจแตกต่างกันตามประเภทของการเลิกจ้าง นอกจากค่าชดเชยหลักตามมาตรา 118 แล้ว ยังมีเงินอื่นที่อาจได้รับด้วย

• สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (ค่าตกใจ) - หากนายจ้างไม่แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง ต้องจ่ายเพิ่มเท่ากับค่าจ้าง 1 เดือน
• ค่าชดเชยพิเศษ (มาตรา 120) - กรณีย้ายสถานประกอบการ ถ้าลูกจ้างไม่ยินยอมย้ายตาม ได้ค่าชดเชยพิเศษไม่น้อยกว่าค่าชดเชยปกติ
• ค่าชดเชยพิเศษ (มาตรา 121-122) - กรณีเลิกจ้างเพราะนำเครื่องจักรหรือเทคโนโลยีมาแทน ลูกจ้างที่มีอายุงานตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไปได้ค่าชดเชยพิเศษเพิ่มเติม

นายจ้างต้องจ่ายเงินชดเชยภายในกี่วัน หากไม่จ่ายมีผลอย่างไร?

ตามเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยในวันที่เลิกจ้าง ไม่ใช่วันถัดไปหรือสิ้นเดือน หากนายจ้างไม่จ่ายหรือจ่ายล่าช้าจะมีผลทางกฎหมายดังนี้

• ดอกเบี้ยผิดนัด - นายจ้างต้องจ่ายดอกเบี้ยในอัตรา 15% ต่อปีนับจากวันที่เลิกจ้าง
• ลูกจ้างมีสิทธิ์ร้องทุกข์ได้ที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือยื่นฟ้องศาลแรงงาน
• นายจ้างมีความผิดทางอาญา โทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

เงื่อนไขการถอนเงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพมีอะไรบ้าง?

นอกจากค่าชดเชยเลิกจ้างจากนายจ้างแล้ว หากลูกจ้างเป็นสมาชิกกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (Provident Fund) ก็จะได้รับเงินจากกองทุนด้วย โดยมีเงื่อนไขดังนี้

• เงินสะสมของลูกจ้าง - ได้รับคืนทั้งหมดพร้อมผลประโยชน์ทุกกรณี
• เงินสมทบของนายจ้าง - ได้รับตามอัตราที่กองทุนกำหนด ซึ่งขึ้นอยู่กับเหตุผลออกจากงานและอายุสมาชิก
• กรณีถูกเลิกจ้าง - มักได้รับเงินสมทบนายจ้างเต็มจำนวน ขึ้นอยู่กับข้อบังคับกองทุน
• กรณีลาออก - อาจได้รับเงินสมทบนายจ้างบางส่วนตามสัดส่วนอายุสมาชิก

เงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพคำนวณภาษีแตกต่างจากเงินชดเชยเลิกจ้างอย่างไร?

เงินทั้งสองประเภทมีวิธีคำนวณภาษีที่แตกต่างกัน ลูกจ้างควรทำความเข้าใจก่อนวางแผนการเงิน

• เงินชดเชยเลิกจ้าง - ยกเว้นภาษีสำหรับเงิน 400 วันสุดท้าย แต่ไม่เกิน 600,000 บาท (ตามกฎหมายภาษีที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ปี 2566 เป็นต้นมา)
• เงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ - หากถือไว้นานเกิน 5 ปีและอายุ 55 ปีขึ้นไป ได้รับยกเว้นภาษีทั้งหมด
• กรณีไม่ตรงเงื่อนไขยกเว้น - ต้องนำไปคำนวณภาษีตามสูตรพิเศษในใบแนบ ภ.ง.ด.91

มีค่าลดหย่อนหรือยกเว้นภาษีสำหรับเงินก้อนที่ได้รับเมื่อออกจากงานอะไรบ้าง?

กฎหมายภาษีกำหนดสิทธิลดหย่อนพิเศษสำหรับเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน เพื่อลดภาระภาษีของลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้าง โดยมีวิธีคำนวณค่าใช้จ่ายก่อนเสียภาษีดังนี้

• ค่าใช้จ่ายส่วนที่ 1 - หักได้ 7,000 บาท คูณจำนวนปีที่ทำงาน (นับปีไม่เต็มเป็น 1 ปี)
• ค่าใช้จ่ายส่วนที่ 2 - หักได้ 50% ของเงินคงเหลือหลังหักส่วนที่ 1
• ยกเว้นภาษีเพิ่มเติม - เงินชดเชยส่วนที่เป็นค่าจ้าง 400 วันสุดท้าย ไม่เกิน 600,000 บาท ได้รับการยกเว้นภาษี

ตัวอย่าง: ทำงาน 10 ปี เงินเดือนสุดท้าย 30,000 บาท ได้ค่าชดเชย 300,000 บาท (10 เดือน) ทั้งจำนวนได้รับยกเว้นภาษีเพราะไม่เกิน 600,000 บาท

เอกสารหรือแบบฟอร์มที่ต้องใช้ในการยื่นภาษีเงินชดเชยมีอะไรบ้าง?

การยื่นภาษีจากเงินชดเชยเลิกจ้างต้องใช้เอกสารเหล่านี้

• หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) จากนายจ้าง
• แบบ ภ.ง.ด.91 พร้อมใบแนบสำหรับเงินก้อนออกจากงาน
• หนังสือรับรองการจ้างงานที่ระบุวันเริ่มงาน วันสิ้นสุด และเหตุผลออกจากงาน
• เอกสารแสดงจำนวนปีที่ทำงาน (อาจใช้สัญญาจ้างหรือหนังสือเลิกจ้าง)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการคำนวณและยื่นภาษีเงินก้อนเมื่อออกจากงานมีอะไรบ้าง?

หลายคนเสียภาษีมากกว่าที่ควรจ่ายเพราะไม่รู้วิธีคำนวณที่ถูกต้อง ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย ได้แก่

• นำเงินชดเชยไปรวมกับรายได้ปกติทั้งปี ทำให้เสียภาษีในอัตราสูงกว่าที่ควร ควรยื่นแยกในใบแนบ
• ลืมใช้สิทธิยกเว้นภาษี 400 วัน ไม่เกิน 600,000 บาท
• คำนวณจำนวนปีทำงานผิด ทำให้ค่าใช้จ่ายส่วนที่ 1 น้อยกว่าที่ควร
• ไม่ทราบว่าสามารถยื่นขอคืนภาษีย้อนหลังได้ หากเสียไปแล้วก่อนปี 2566

ตัวอย่างการคำนวณภาษีเงินชดเชยและเงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพในสถานการณ์ต่างๆ

กรณีตัวอย่าง: ลูกจ้างทำงาน 5 ปี เงินเดือนสุดท้าย 25,000 บาท ถูกเลิกจ้างได้รับค่าชดเชย 150,000 บาท (180 วัน × 25,000/30)

• ค่าชดเชยเลิกจ้าง 150,000 บาท < 600,000 บาท → ได้รับยกเว้นภาษีทั้งหมด
• ไม่ต้องเสียภาษีจากเงินชดเชยส่วนนี้

กรณีตัวอย่าง 2: ทำงาน 20 ปี เงินเดือนสุดท้าย 50,000 บาท ได้ค่าชดเชย 666,667 บาท (400 วัน)

• ยกเว้นภาษี 600,000 บาทแรก
• ส่วนที่เหลือ 66,667 บาท ต้องนำไปคำนวณภาษีตามสูตรใบแนบ
• หักค่าใช้จ่ายส่วนที่ 1: 7,000 × 20 ปี = 140,000 บาท
• เงินคงเหลือ: 66,667 - 140,000 = ติดลบ แปลว่าไม่ต้องเสียภาษีเพิ่ม

กรณีได้รับเงินก้อนเมื่อออกจากงานข้ามปีภาษี ควรปฏิบัติอย่างไร?

หากได้รับเงินชดเชยเลิกจ้างในปลายปี แต่ยื่นภาษีปีถัดไป ก็ยังสามารถใช้สิทธิยกเว้นและลดหย่อนได้ตามปกติ โดยให้ยื่นภาษีในปีที่ได้รับเงิน ไม่ใช่ปีที่ถูกเลิกจ้าง หากเลิกจ้างในเดือนธันวาคม 2568 แต่รับเงินในมกราคม 2569 ให้รวมไว้ในปีภาษี 2569

วิธีการคำนวณภาษีในใบแนบ

ใบแนบสำหรับคำนวณภาษีเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานมีสูตรดังนี้

• ขั้นที่ 1: นำเงินชดเชยทั้งหมด หักส่วนที่ได้รับยกเว้น (400 วัน ไม่เกิน 600,000 บาท)
• ขั้นที่ 2: หักค่าใช้จ่ายส่วนที่ 1 = 7,000 × จำนวนปีทำงาน
• ขั้นที่ 3: หักค่าใช้จ่ายส่วนที่ 2 = เงินคงเหลือ × 50%
• ขั้นที่ 4: คำนวณภาษีตามขั้นบันได (5%-35%) จากเงินที่เหลือหลังหักทั้งหมด

เงินค่าชดเชยมีความสำคัญอย่างไรต่อการวางแผนการเงินหลังการเลิกจ้าง?

เงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานไม่ใช่แค่เงินก้อนหนึ่ง แต่คือรากฐานของการวางแผนการเงินช่วงเปลี่ยนผ่านที่สำคัญ ควรวางแผนการใช้เงินก้อนนี้อย่างรอบคอบ

• กันเงินฉุกเฉิน 3-6 เดือนของค่าใช้จ่ายปัจจุบันไว้ก่อน
• ขึ้นทะเบียนว่างงานกับประกันสังคมภายใน 30 วัน เพื่อรับเงินชดเชยจากประกันสังคมเพิ่มเติม
• ประเมินระยะเวลาในการหางานใหม่และวางงบประมาณให้เพียงพอ
• หากมีเงินเหลือ พิจารณาลงทุนในกองทุนรวม RMF Thai ESG หรือพันธบัตรรัฐบาล เพื่อต่อยอดทางการเงิน

วางแผนการเงินหลังเลิกจ้างกับ SCB

เมื่อได้รับเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานแล้ว การวางแผนการเงินที่ดีจะช่วยให้ผ่านช่วงเปลี่ยนผ่านได้อย่างมั่นคง SCB มีผลิตภัณฑ์การเงินที่ตอบโจทย์ ทั้งบัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูง กองทุนรวม และสินเชื่อสำรองฉุกเฉินที่พร้อมช่วยในยามที่ต้องการ

ศึกษาข้อมูลการวางแผนการเงินเพิ่มเติมได้ที่ SCB เพื่อให้ทุกบาทของเงินชดเชยทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเงินชดเชยเลิกจ้าง

ถ้าถูกเลิกจ้าง ต้องร้องเรียนที่ไหนหากนายจ้างไม่จ่ายค่าชดเชย?

สามารถยื่นร้องทุกข์ได้ที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (สายด่วน 1506 กด 3) หรือยื่นฟ้องต่อศาลแรงงานภายใน 2 ปีนับจากวันที่นายจ้างผิดนัดจ่ายเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน ไม่มีค่าธรรมเนียมในการยื่นฟ้องคดีแรงงาน

ลาออกเองจะได้รับเงินจากประกันสังคมกรณีว่างงานไหม?

กรณีลาออกเองจะได้รับเงินทดแทนกรณีว่างงาน 30% ของค่าจ้าง เป็นเวลาไม่เกิน 90 วัน แต่กรณีถูกเลิกจ้างจะได้รับ 50% ของค่าจ้าง ไม่เกิน 180 วัน ซึ่งสูงกว่ากรณีลาออกเอง นอกจากนี้ยังไม่ได้รับเงินชดเชยเลิกจ้างจากนายจ้างหากลาออกเอง

เงินชดเชยเลิกจ้างกับเงินบำเหน็จต่างกันอย่างไร?

เงินชดเชยเลิกจ้างเป็นสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน จ่ายกรณีถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด ส่วนเงินบำเหน็จเป็นเงินที่นายจ้างจ่ายตามข้อตกลงในสัญญาจ้างหรือระเบียบของบริษัท ซึ่งอาจได้รับแม้กระทั่งกรณีลาออกเองขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของบริษัท ทั้งสองส่วนคำนวณภาษีแยกกันตามกฎหมายภาษีที่กำหนด

แหล่งอ้างอิง: https://www.nolo.com , https://www.investopedia.com