กรี๊ด! งู งู เข้าบ้านช่วยด้วย! ทำยังไงดี? เรื่องราวของแขกตัวยาวที่ไม่ได้รับเชิญ ที่หลายๆ คนมีประสบการณ์กับตัวเองหรืออ่านเจอในข่าวอยู่บ่อยครั้ง ทั้งที่โผล่เข้ามาจากโถส้วม หลุดลงมาจากใต้หลังคา หลบอยู่ในเครื่องปรับอากาศ คุดคู้อยู่ในรองเท้า หรือตามสุมทุมพุ่มไม้ในบ้าน ซึ่งนอกจากจะสร้างความตกใจ ยังทำให้ผู้ต้องพบเจอกลัวจนขนลุกขนพอง ทำอะไรไม่ถูก

หยุดกลัวแล้วตั้งสติให้ได้ก่อน โดยเฉพาะกรณีงูเห่าเข้าบ้านซึ่งอันตรายที่สุด วันนี้เรามีวิธีรับมือครบถ้วน ตั้งแต่งูกลัวอะไรมากที่สุด วิธีป้องกันงูเข้าบ้านไปจนถึงสิ่งที่ต้องทำเมื่องูฉก

การระบุชนิดของงูที่พบในบ้านทำได้อย่างไร?

ก่อนจะรู้ว่าต้องรับมืออย่างไรเมื่องูเข้าบ้านต้องรู้ก่อนว่าเป็นงูชนิดใด เพราะวิธีรับมือต่างกัน

• ดูสีและลวดลาย: งูแต่ละชนิดมีสีและลวดลายเฉพาะ แต่อย่าเข้าใกล้เพื่อดูรายละเอียด
• ดูรูปร่างหัว: งูพิษส่วนใหญ่มีหัวเป็นรูปสามเหลี่ยม แต่ไม่ใช่เสมอไป งูเห่ามีหัวรูปไข่และแผ่แม่เบี้ยเมื่อตื่นตกใจ
• ดูขนาดและลักษณะลำตัว: งูเห่าลำตัวใหญ่ สีน้ำตาลเทาถึงดำ บางตัวมีแถบขาวที่คอ
• ถ่ายรูปจากระยะปลอดภัย: เพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญหรือทีมจับงูระบุชนิดได้ ห้ามเข้าใกล้
• ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถือว่าเป็นงูพิษไว้ก่อนเสมอ เพื่อความปลอดภัย

งูประเภทใดที่พบบ่อยในบ้านและบริเวณใกล้เคียง?

งูที่พบบ่อยเมื่องูเข้าบ้านในไทยแบ่งเป็นสองกลุ่มหลัก ได้แก่ งูมีพิษและงูไม่มีพิษ

งูที่พบบ่อยในบ้านและรั้วบ้าน

• งูเห่า: พบบ่อยที่สุดในบรรดางูพิษที่งูเห่าเข้าบ้านมักหากินในเวลากลางคืน ชอบที่อับชื้น
• งูจงอาง: งูพิษที่ใหญ่ที่สุดในโลก มักอยู่ในป่าแต่อาจเข้ามาใกล้บ้านในพื้นที่ชนบท
• งูเขียวหางไหม้: งูพิษที่พบบ่อยตามต้นไม้ สีเขียวกลมกลืนกับใบไม้ จับได้ยาก
• งูสิงห์: งูไม่มีพิษที่มักพบในบ้านและสวน มีประโยชน์เพราะกินหนู
• งูสายม่านหรืองูหางกิ่ว: งูไม่มีพิษขนาดเล็ก พบบ่อยตามบ้านและสวน
• งูดินหรืองูด้วง: งูไม่มีพิษขนาดเล็กมาก มักเข้ามาในบ้านตามรอยแตกของพื้น

อะไรคืองูมีพิษที่พบบ่อยในประเทศไทย?

งูพิษที่ควรระวังมากที่สุดในไทย โดยเฉพาะกรณีงูเห่าเข้าบ้านมีดังนี้

• งูเห่า (Naja kaouthia): พิษทำลายระบบประสาท อาจทำให้หายใจไม่ออก เป็นอันตรายถึงชีวิต
• งูจงอาง (Ophiophagus hannah): งูพิษที่ใหญ่ที่สุดในโลก พิษรุนแรงมาก
• งูกะปะ (Calloselasma rhodostoma): พิษทำลายเนื้อเยื่อและระบบเลือด ทำให้เนื้อเน่าได้
• งูเขียวหางไหม้ (Trimeresurus): หลายสายพันธุ์ พิษทำลายเนื้อเยื่อ
• งูแมวเซา (Daboia siamensis): พิษต่อระบบเลือด อันตรายมาก
• งูทับสมิงคลา (Bungarus candidus): พิษทำลายระบบประสาทรุนแรง มักออกหากินกลางคืน

สัญญาณเตือนและอาการเบื้องต้นเมื่องูฉกคืออะไร?

หากเกิดเหตุงูเห่าเข้าบ้านหรืองูพิษอื่นๆ ฉก อาการที่ควรสังเกตมีดังนี้

อาการทั่วไปหลังถูกงูฉก

• รู้สึกปวดแสบปวดร้อนอย่างรุนแรงบริเวณที่ถูกฉก ภายในไม่กี่นาที
• บวมแดงลุกลามจากจุดที่ถูกฉกออกไปยังส่วนอื่น
• เห็นรอยเขี้ยว 2 จุดหรือรอยแผลที่ผิวหนัง

อาการที่บ่งชี้ถึงพิษงู

• งูเห่าเข้าบ้านแล้วฉก: อาการหนังตาตก พูดลำบาก กลืนลำบาก หายใจไม่ออก กล้ามเนื้ออ่อนแรง
• งูกะปะหรืองูแมวเซา: เนื้อเยื่อบวมและเน่า มีเลือดออกผิดปกติ ปัสสาวะเป็นสีเข้ม
• อาการคลื่นไส้ อาเจียน ตาพร่า วิงเวียน หัวใจเต้นผิดจังหวะ

ปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่องูฉกควรทำอย่างไร?

สิ่งที่ต้องทำเมื่อถูกงูฉก โดยเฉพาะกรณีงูเห่าเข้าบ้านแล้วฉกคน

สิ่งที่ควรทำ

1. ออกห่างจากงูทันที ไม่พยายามจับหรือฆ่างูเพิ่มเติม เพราะงูที่ตายแล้วยังกัดได้จากรีเฟล็กซ์
2. นอนราบหรือนั่งนิ่งๆ เคลื่อนไหวให้น้อยที่สุด เพื่อชะลอการแพร่กระจายของพิษ
3. ถอดแหวน นาฬิกา เครื่องประดับออกจากบริเวณที่ถูกฉก เพราะอาจบวมตามมา
4. จดจำชนิด สี ขนาดของงู หรือถ่ายรูปไว้ เพื่อบอกแพทย์
5. โทรเรียกรถพยาบาลหรือรีบนำส่งโรงพยาบาลทันที

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• ห้ามกรีดแผล ดูดพิษออก หรือบีบรัดบาดแผล เพราะไม่ช่วยอะไรและทำให้แผลติดเชื้อ
• ห้ามดื่มสุราหรือยาแก้ปวดที่ทำให้เลือดไหลเวียนเร็วขึ้น
• ห้ามใช้น้ำแข็งประคบแผล
• ห้ามกินยาแก้พิษเองโดยไม่มีแพทย์สั่ง

เมื่อไหร่ที่ควรรีบไปโรงพยาบาลเมื่องูฉก?

กรณีงูเห่าหรืองูใดๆ ฉก ควรรีบไปโรงพยาบาลเสมอ แต่ต้องรีบเป็นพิเศษเมื่อมีอาการเหล่านี้

• อาการหนังตาตก พูดไม่ชัด กลืนลำบาก: สัญญาณของพิษงูเห่าที่โจมตีระบบประสาท
• หายใจลำบาก แน่นหน้าอก: ต้องได้รับการรักษาด้วยเครื่องช่วยหายใจทันที
• แผลบวมลุกลามเร็ว เนื้อเยื่อเปลี่ยนสี: อาจเป็นพิษงูที่ทำลายเนื้อเยื่อ
• หมดสติ ชัก หัวใจเต้นผิดจังหวะ: ฉุกเฉินสูงสุด
• เด็กหรือผู้สูงอายุถูกงูฉก: แม้ไม่มีอาการรุนแรงก็ควรพบแพทย์ทันที

อย่ารอดูอาการ เพราะพิษงูบางชนิดออกฤทธิ์ช้าแต่รุนแรง ยิ่งได้เซรุ่มแก้พิษเร็วเท่าไหร่ยิ่งดี

ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับงูและการรับมือที่ถูกต้องคืออะไร?

มีความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับงูเข้าบ้านที่อาจเป็นอันตรายหากปฏิบัติตาม

• ความเชื่อ: ดูดพิษออกจากแผลช่วยได้: ความจริง: ไม่ช่วยอะไร พิษดูดซึมเข้ากระแสเลือดเร็วมาก การกรีดและดูดทำให้แผลติดเชื้อและทำลายเนื้อเยื่อเพิ่ม
• ความเชื่อ: รัดแขนขาป้องกันพิษแพร่: ความจริง: การรัดแน่นเกินอาจทำให้เนื้อเน่าและต้องตัดแขนขา
• ความเชื่อ: งูที่ตายแล้วไม่อันตราย: ความจริง: งูที่ตายใหม่ๆ ยังกัดได้จากรีเฟล็กซ์ประสาทที่ยังทำงาน
• ความเชื่อ: งูเห่าเข้าบ้านทุกตัวเป็นมงคล: ความจริง: งูเห่าอันตรายมาก ไม่ควรเข้าใกล้หรือจับด้วยตนเอง
• ความเชื่อ: ยาสมุนไพรรักษาพิษงูได้: ความจริง: เซรุ่มแก้พิษงูจากโรงพยาบาลเท่านั้นที่รักษาได้จริง

ควรทำอย่างไรหากสัตว์เลี้ยงของคุณเจองู?

กรณีที่สุนัขหรือแมวเจองูเข้าบ้านโดยเฉพาะงูเห่าต้องดำเนินการดังนี้

• ดึงสัตว์เลี้ยงออกห่างจากงูทันที ถ้าถูกกัดให้รีบนำไปสัตวแพทย์ทันที
• สุนัขและแมวมักถูกงูฉกที่จมูกหรือขา สังเกตอาการบวม หอบ อ่อนแรง น้ำลายมาก
• สัตวแพทย์มีเซรุ่มแก้พิษงูสำหรับสัตว์ ยิ่งพาไปเร็วยิ่งช่วยชีวิตสัตว์เลี้ยงได้
• สุนัขพันธุ์ใหญ่อาจทนพิษได้ดีกว่า แต่ไม่ควรเสี่ยง ควรพาไปหาสัตวแพทย์เสมอ
• อย่าให้สัตว์เลี้ยงออกลาดตระเวนนอกบ้านคนเดียวตอนกลางคืน ซึ่งเป็นช่วงที่งูเห่าเข้าบ้านบ่อยที่สุด

บริการจับงูฉุกเฉินหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีอะไรบ้าง?

เมื่องูเข้าบ้านโดยเฉพาะกรณีงูเห่าเข้าบ้านควรโทรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

• กู้ภัยมูลนิธิต่างๆ: เช่น มูลนิธิร่วมกตัญญู โทร 1135 หรือมูลนิธิในพื้นที่
• ดับเพลิงท้องถิ่น: หลายเขตมีทีมจับงูโดยเฉพาะ โทร 199
• อาสาสมัครจับงู: ปัจจุบันมีกลุ่มอาสาจับงูในหลายจังหวัด ค้นหาได้จาก Facebook กลุ่มท้องถิ่น
• สายด่วนกรมควบคุมโรค: 1422 สำหรับกรณีถูกงูพิษฉก เพื่อขอคำแนะนำเร่งด่วน
• โรงพยาบาลใกล้บ้าน: หากถูกงูพิษฉก รีบไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอดูอาการ

สิ่งสำคัญที่สุดคืออย่าพยายามจับงูด้วยตัวเอง โดยเฉพาะงูเห่าที่มีพิษร้ายแรง

งูเข้าบ้านบ่อยแค่ไหนและมีช่วงเวลาใดที่ควรระวังเป็นพิเศษ?

การที่งูเข้าบ้านมีรูปแบบตามฤดูกาลและเวลาที่ควรระวัง

• ช่วงฤดูฝน (พฤษภาคม–ตุลาคม): งูออกหากินมากขึ้น พื้นที่น้ำท่วมขังทำให้งูต้องหาที่หลบ บ้านจึงเป็นจุดหมาย
• ช่วงต้นฤดูหนาว: งูออกมาอาบแดดและหาที่อบอุ่น ระวังงูซ่อนตัวในอุปกรณ์ไฟฟ้าหรือเครื่องยนต์
• กลางคืนถึงเช้ามืด: งูเห่าเข้าบ้านบ่อยที่สุดในช่วงนี้ เพราะเป็นสัตว์หากินกลางคืน
• หลังฝนตกหนัก: งูมักออกจากรูและเข้ามาหลบในบ้าน
• บ้านที่อยู่ใกล้สวน ป่า แม่น้ำ หรือที่รกชื้น: มีโอกาสพบงูเห่าเข้าบ้านสูงกว่า

สิ่งที่ดึงดูดงูเข้ามาในบริเวณบ้านคืออะไร?

การเข้าใจว่าอะไรดึงดูดงูเข้าบ้านช่วยให้ป้องกันได้ตรงจุดกว่า

• แหล่งอาหาร: งูชอบที่มีหนู กบ เขียด หรือสัตว์เล็กๆ อยู่มาก ถ้าบ้านมีปัญหาหนูก็มักมีงูตาม
• ที่อับชื้นและมืด: กองไม้ กองอิฐ กองของเก่า ใต้ถุนบ้าน เป็นที่ซ่อนตัวที่งูชอบ
• หญ้ารกและพุ่มไม้หนาทึบ: งูชอบหลบซ่อนในหญ้าสูงและพุ่มไม้รก
• น้ำขัง: งูต้องการน้ำ แหล่งน้ำขังรอบบ้านดึงดูดงูได้
• ช่องทางเข้าออก: รอยแตกของกำแพง ท่อระบายน้ำ ช่องใต้ประตู เป็นทางเข้าที่งูเห่าเข้าบ้านใช้บ่อย

วิธีป้องกันงูเข้าบ้านมีอะไรบ้าง?

คำถามที่ว่างูกลัวอะไรมากที่สุดเป็นหัวใจของการป้องกันงูเข้าบ้านอย่างได้ผล

กลิ่นอะไรที่งูกลัวมากที่สุด

• น้ำมันกลิ่นฉุน: น้ำมันก๊าด น้ำมันเครื่อง น้ำมันสน ราดบริเวณรอบบ้านเป็นแนวกั้น เพราะงูกลัวกลิ่นฉุนเป็นพิเศษ
• กำมะถัน: ผสมน้ำแล้วราดรอบบ้าน ช่องระบายน้ำ และรั้ว งูกลัวกลิ่นกำมะถันมาก
• อบเชย: โรยผงอบเชยตามทางที่คาดว่างูจะเดิน งูไม่ชอบกลิ่นฉุนของอบเชย
• พริก: น้ำพริกหรือผงพริกโรยรอบบ้าน สารแคปไซซินทำให้งูระคายเคือง

วิธีป้องกันทางกายภาพ

• อุดรอยแตกร้าวของกำแพงและพื้น: ป้องกันงูเข้าบ้านจากทางเข้าหลัก
• ติดตาข่ายกันงูที่ช่องระบายน้ำและช่องอากาศ
• ตัดหญ้าและกำจัดพุ่มไม้รกบริเวณบ้านสม่ำเสมอ
• กำจัดหนูและแมลงในบ้าน เพื่อตัดแหล่งอาหารของงู
• โรยกรวดหรือหินรอบบ้าน งูเลื้อยลำบากบนพื้นผิวขรุขระ
• เลี้ยงสุนัข: เป็นสัตว์เฝ้าบ้านที่ดีเพราะจะเห่าเมื่อมีงูเข้ามา

ถ้างูเข้าบ้านมาแล้วต้องทำอย่างไร?

เมื่องูเข้าบ้านแล้ว ไม่ว่าจะเป็นงูเห่าหรืองูชนิดอื่น ให้ปฏิบัติดังนี้

• ตั้งสติให้ได้ ไม่ตื่นตระหนก อย่าวิ่งหนีอย่างสับสนเพราะงูอาจโจมตีเมื่อตกใจ
• ย้ายคนและสัตว์เลี้ยงออกจากห้องที่งูอยู่ ปิดประตูไว้ และทำเครื่องหมายว่ามีงูอยู่ภายใน
• ถ่ายรูปงูจากระยะไกลที่ปลอดภัย เพื่อระบุชนิดและแจ้งผู้เชี่ยวชาญ
• โทรเรียกทีมจับงูหรือกู้ภัย อย่าพยายามจับหรือฆ่างูเอง
• ถ้างูอยู่นอกบ้าน ให้ใช้ไม้ยาวๆ ค่อยๆ ต้อนงูออกไปโดยไม่เข้าใกล้ หรือรอให้งูออกไปเอง

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่องูเห่าเข้าบ้าน หรืองูพิษเข้ามา

• อย่าพยายามจับหรือฆ่างูด้วยมือเปล่า แม้จะดูเหมือนนิ่งหรืองัวเงียอยู่
• อย่าตีงูด้วยไม้หรือของมีคมโดยไม่เชี่ยวชาญ เพราะงูจะตอบสนองด้วยการโจมตี
• อย่าปล่อยให้เด็กหรือผู้สูงอายุอยู่ในบริเวณเดียวกับงู

บ้านที่ปลอดภัยจากงูและสัตว์มีพิษต้องการการดูแลทั้งทางกายภาพและการวางแผนทางการเงิน ประกันบ้านจาก SCB ครอบคลุมความเสียหายต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นกับที่อยู่อาศัย รวมถึงค่ารักษาพยาบาลในกรณีฉุกเฉิน ศึกษาข้อมูลผลิตภัณฑ์ประกันภัยที่เหมาะสมกับบ้านของคุณได้ที่ www.scb.co.th หรือโทร 02-777-7777 ตลอด 24 ชั่วโมง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับงูเข้าบ้าน

งูเห่าเข้าบ้าน จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นงูเห่า?

งูเห่าเข้าบ้าน สามารถสังเกตได้จากลักษณะเฉพาะ คือ เมื่อรู้สึกว่าถูกคุกคาม งูเห่าจะแผ่แม่เบี้ย (บานส่วนคอออก) ทำให้เห็นคอกว้างขึ้นอย่างชัดเจน ลำตัวสีน้ำตาลเทาถึงดำ หัวรูปไข่ บางตัวมีแถบขาวที่คอ ถ้าพบสัตว์ที่แผ่แม่เบี้ยและพ่นพิษได้ ให้ถือว่าเป็นงูเห่าและหลีกเลี่ยงโดยเด็ดขาด

งูกลัวอะไรมากที่สุด วิธีไล่งูที่ได้ผลจริงมีอะไรบ้าง?

หลายคนเชื่อว่างูไม่ชอบกลิ่นฉุน เช่น กำมะถัน น้ำมันก๊าด อบเชย และพริก จึงนิยมนำมาโรยรอบบ้าน อย่างไรก็ตาม งานวิจัยพบว่ากลิ่นเหล่านี้ได้ผลจำกัดและชะล้างง่าย จึงควรใช้เป็นตัวเสริมเท่านั้น วิธีที่ได้ผลจริงและยั่งยืนกว่าคือการตัดต้นตอ ได้แก่ กำจัดหนูและแมลงที่เป็นอาหารของงู ตัดหญ้า/พุ่มไม้รก เก็บกองไม้กองของ และอุดช่องโหว่รอบบ้าน 

งูเข้าบ้าน แต่หาไม่เจอ ควรทำอย่างไร?

เมื่อรู้ว่ามี งูเข้าบ้าน แต่หาไม่พบ ให้ดำเนินการดังนี้ ปิดทุกช่องทางออกจากห้อง วางกับดักงูหรือกาวดักในมุมที่คิดว่างูน่าจะซ่อนอยู่ เปิดไฟทุกดวงในบ้านเพราะงูชอบที่มืด รอและสังเกตความเคลื่อนไหว หรือโทรเรียกผู้เชี่ยวชาญมาตรวจค้น ระหว่างนี้ไม่ควรเดินเท้าเปล่า ควรใส่รองเท้าและระวังทุกการเคลื่อนไหว

แหล่งอ้างอิง: https://www.callnorthwest.com/ , https://www.mayoclinic.org/