สำหรับคนที่มีหนี้สิน หากมีเหตุฉุกเฉินที่อาจทำให้ภาระค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น หรือรายรับลดลงจนทำให้การชำระหนี้กลายเป็นภาระหนัก สิ่งที่ควรทำคือการไปเจรจากับธนาคารขอ ‘ปรับโครงสร้างหนี้’ เพื่อลดภาระค่าใช้จ่าย และยังรักษาเครดิตการเงินเอาไว้ได้ สำหรับใครที่ยังไม่รู้ว่าการปรับปรุงโครงสร้างหนี้คืออะไร ดียังไง และมีรูปแบบอย่างไรบ้าง บทความนี้ SCB จะพาไปทำความรู้จักกับการปรับโครงสร้างหนี้กัน

การปรับโครงสร้างหนี้ คืออะไร?

การปรับโครงสร้างหนี้ คือ การขอเปลี่ยนเงื่อนไขในการชำระหนี้ด้วยการปรับโครงสร้างรวมหนี้ หรือขยายเวลาจ่ายหนี้เพื่อลดค่างวดในแต่ละเดือน โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้ผู้กู้ยังสามารถชำระหนี้ต่อไปได้โดยไม่ผิดนัดชำระ หรือชำระล่าช้า เนื่องจากการผิดนัดชำระหนี้อาจส่งผลต่อประวัติเครดิตทางด้านการเงิน เช่น เครดิตบูโร ซึ่งจะมีผลกระทบต่อการขอสินเชื่อ หรือทำบัตรเครดิตในภายหลังได้

ระหว่าง ปรับโครงสร้างหนี้ vs ผิดนัดชำระหนี้ ต่างกันอย่างไร?

อาจมีบางคนสงสัยว่าการปรับโครงสร้างหนี้ กับการผิดนัดชำระหนี้ต่างกันอย่างไร การปรับปรุงโครงสร้างหนี้จะเป็นการ ‘เจรจา’ เพื่อไม่ให้ผู้กู้เสียเครดิตทางการเงิน และยังคงความสามารถในการชำระหนี้ต่อไปได้ตามกำหนด ในขณะที่การผิดนัดชำระหนี้จะเป็นการชำระไม่ตรงเวลา ขาดส่ง หรืออาจถือได้ว่าหลีกเลี่ยงการชำระหนี้ ซึ่งจะส่งผลต่อเครดิตในอนาคตได้ เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนมากขึ้น ลองดูสรุปตารางเปรียบเทียบระหว่างการปรับโครงสร้างหนี้ vs ผิดนัดชำระหนี้ ด้านล่างได้ดังนี้

ตารางเปรียบเทียบการปรับโครงสร้างหนี้และการผิดนัดชำระหนี้

สัญญาณเตือนว่าควรปรับโครงสร้างหนี้เมื่อไหร่?

จะรู้ได้อย่างไรว่าถึงเวลาที่ต้องปรับโครงสร้างหนี้แล้ว? สามารถสังเกตสัญญาณเตือนได้ดังต่อไปนี้

• เริ่มไม่สามารถจ่ายหนี้ได้ตรงเวลา หรือจ่ายไม่ถึงยอดขั้นต่ำ
• รายได้ลดลง จากการตกงาน วิกฤตเศรษฐกิจ หรือปัญหาสุขภาพ
• ยอดหนี้สะสมเพิ่มขึ้น จนเกินความสามารถในการชำระ
• ค่าใช้จ่ายในการชำระหนี้เริ่มกระทบชีวิตประจำวัน

รูปแบบการปรับโครงสร้างหนี้มีอะไรบ้าง?

การปรับโครงสร้างหนี้สามารถทำได้หลากหลายรูปแบบ โดยจะขึ้นอยู่กับความต้องการและความสามารถในการชำระหนี้แต่ละเดือน โดยประเภทการปรับโครงสร้างหนี้จะมีดังนี้

ยังจ่ายไหวแต่อยากลดภาระดอกเบี้ย

หากยังสามารถชำระหนี้ไหวอยู่ แต่อยากลดภาระดอกเบี้ยให้น้อยลง ให้ทำการ ‘เปลี่ยนประเภทหนี้’ เพื่อให้ดอกเบี้ยสูงเป็นดอกเบี้ยต่ำ เช่น การรีไฟแนนซ์ (Refinance) ลดดอกเบี้ยจากการขอสินเชื่อกับสถาบันการเงินใหม่ หรือการรวมหนี้บัตรเครดิตเป็นก้อนเดียว

จ่ายไหวแค่บางส่วน

หากชำระหนี้ไหวแค่บางส่วน สามารถเจรจาขอปรับโครงสร้างหนี้กับทางธนาคารได้ด้วยวิธีดังต่อไปนี้

• ขอลดอัตราดอกเบี้ยชั่วคราว โดยทั่วไปจะลดได้ 3-6 เดือน
• ขอพักชำระเงินต้น คือจ่ายแค่ดอกเบี้ย ไม่จ่ายเงินต้นชั่วคราว
• ขอขยายเวลาชำระหนี้ เพื่อให้ค่างวดต่อเดือนลดลง จำนวนระยะเวลาผ่อนนานขึ้น

มีเงินก้อนแต่ไม่พอปิดหนี้ทั้งหมด

หากมีเงินก้อน แต่ยังไม่พอปิดหนี้ทั้งหมด สามารถเจรจาขอปิดจบด้วยเงินก้อน (Haircut) ด้วยการขอส่วนลดจากทางเจ้าหนี้ จากนั้นจ่ายทั้งหมดเพื่อปิดบัญชี

จ่ายไม่ไหวเลย

หากไม่สามารถชำระหนี้ได้เลย ให้เจรจาขอพักชำระทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย โดยจะมีกำหนดระยะเวลาที่หยุดชำระได้ชั่วคราว ผู้กู้มีหน้าที่บริหารการเงินเพื่อให้กลับมาชำระหนี้ได้ต่อเมื่อครบกำหนด

ปรับโครงสร้างหนี้ เสียประวัติไหม?

อาจมีคนที่กังวลว่าถ้าปรับโครงสร้างหนี้ จะเสียประวัติไหม โดยรวมการปรับโครงสร้างหนี้จะช่วยลดประวัติหนี้เสียในเครดิตบูโรได้ แต่ก็จะมีการแบ่งเป็นกรณีไป ดังนี้

กรณียังไม่เคยผิดนัดชำระ (ขอปรับก่อนเกิดปัญหา)

กรณีที่ยังไม่เคยผิดนัดชำระเลย มีการเจรจาขอปรับโครงสร้างหนี้ก่อนที่จะเกิดการผิดนัดชำระขึ้น จะส่งผลกระทบต่อเครดิตค่อนข้างน้อย และอาจมีการเปลี่ยนสถานะเป็นรหัส 12 คือ พักชำระหนี้ตามนโยบายสมาชิก หรือ 13 ตามนโยบายรัฐ

กรณีปรับโครงสร้างหลังผิดนัดชำระแล้ว (ค้างชำระเกิน 90 วัน)

หากมีการผิดนัดชำระแล้ว ค้างชำระเกิน 90 วัน กรณีนี้จะส่งผลกระทบต่อเครดิตค่อนข้างมาก มักจะติดสถานะรหัส 20 คือ หนี้ค้างชำระเกิน 90 วัน หลังจากเจรจาขอปรับโครงสร้างหนี้แล้ว สถานะก็จะเปลี่ยนไปตามประเภทการปรับโครงสร้าง อย่างไรก็ตาม กรณีนี้สถาบันการเงินจะสามารถตรวจสอบประวัติย้อนหลังได้ และอาจส่งผลกระทบต่อการขอสินเชื่อ จึงแนะนำว่าควรขอปรับโครงสร้างหนี้ก่อนเกิดปัญหาผิดนัดชำระ

สถานะเครดิตบูโรอยู่นานแค่ไหน?

หากมีสถานะติดเครดิตบูโร จะมีการเก็บข้อมูลในระบบเป็นเวลา 3 ปี นับจากวันที่ส่งข้อมูลล่าสุด และจะมีการส่งข้อมูลจากสถาบันการเงินต่อเนื่องอีก 5 ปี โดยรวมแล้วอาจใช้เวลาประมาณ 8 ปีในการล้างประวัติเสีย และสามารถขอสินเชื่อใหม่ได้

ข้อดีและข้อเสียของการปรับโครงสร้างหนี้

ทราบกันไปแล้วว่าการปรับโครงสร้างหนี้จะช่วยรักษาประวัติทางการเงินได้อย่างไร ทีนี้เราลองมาดูข้อดี-ข้อควรระวังของการปรับโครงสร้างหนี้กันบ้างว่าจะมีอะไรบ้าง

ข้อดี

• ช่วยให้ยังสามารถดำเนินชีวิต/ธุรกิจได้ต่อเนื่อง
• มีสภาพคล่องทางการเงินมากขึ้น
• ลดโอกาสการเกิดหนี้เสีย (NPL)
• คงประวัติดีกว่าการหนีหนี้ หรือผิดนัดชำระ

ข้อควรระวัง

• มีการบันทึกสถานะในเครดิตบูโร
• อาจส่งผลต่อการขอสินเชื่อในอนาคต
• กรณีขยายเวลาชำระหนี้ อาจทำให้ดอกเบี้ยโดยรวมสูงขึ้น

ขั้นตอนการขอปรับโครงสร้างหนี้

ในการขอปรับโครงสร้างหนี้ ผู้มีหน้าที่ชำระหนี้จะต้องเดินทางไปเจรจากับทางสถาบันการเงินหรือธนาคาร โดยสามารถดำเนินการตามขั้นตอนได้ดังต่อไปนี้

• ประเมินสถานการณ์ทางการเงินของตนเอง เช่น รายได้ลดลง หรือต้องขาดรายได้นานแค่ไห
• พิจารณาความคุ้มค่าของแต่ละทางเลือกการปรับโครงสร้างหนี้
• ติดต่อสถาบันการเงินหรือธนาคารเพื่อขอปรับโครงสร้าง
• ทำหนังสือขอปรับโครงสร้างหนี้เป็นลายลักษณ์อักษร
• เจรจาเงื่อนไขที่เหมาะสมกับความสามารถในการชำระ
• ลงนามในสัญญาเมื่อมั่นใจว่าจ่ายไหว

ช่องทางขอความช่วยเหลือ

เมื่อเริ่มรู้ตัวแล้วว่าอาจจะชำระหนี้ต่อเดือนไม่ไหว และต้องการขอปรับโครงสร้างหนี้ สามารถติดต่อขอความช่วยเหลือจากสถาบันการเงินได้ 2 ช่องทาง ดังนี้

• ติดต่อสถาบันการเงินที่เป็นเจ้าหนี้โดยตรง
• ทางด่วนแก้หนี้ (ธปท.) โทร. 1213 วันจันทร์-ศุกร์ 08.30-16.30 น.

การปรับโครงสร้างหนี้ อีกหนึ่งทางเลือกที่ดี เพื่อการแก้ปัญหาการชำระหนี้รายเดือน

การปรับโครงสร้างหนี้ ถือเป็นทางเลือกที่ดีเมื่อมีปัญหาขาดรายได้จนส่งผลกระทบต่อการชำระหนี้รายเดือน ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นการรักษาประวัติเครดิตทางการเงินที่ดี ลดความกดดันจากการถูกทวงหนี้ และยังเป็นการแสดงความรับผิดชอบในการชำระหนี้ของผู้กู้อีกด้วย

หากมีปัญหาไม่สามารถชำระหนี้ได้ตรงเวลา แนะนำให้รีบไปขอเจรจาปรับโครงสร้างหนี้กับสถาบันการเงินทันที ถึงแม้ว่าอาจจะมีระบุในประวัติอยู่บ้างว่าอยู่ในช่วงปรับปรุงโครงสร้างหนี้ แต่ก็ยังเป็นผลดีระยะยาวกว่าการหนีหนี้ หรือผิดชำระหนี้อย่างแน่นอน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการปรับโครงสร้างหนี้

การปรับโครงสร้างหนี้สามารถทำได้กี่ครั้ง?

โดยหลักแล้วการปรับโครงสร้างหนี้สามารถทำได้มากกว่า 1 ครั้ง แต่จะขึ้นอยู่กับนโยบายของสถาบันการเงินและประวัติการชำระหนี้ของลูกหนี้ หากมีการปรับหลายครั้ง ธนาคารอาจพิจารณาเงื่อนไขเข้มงวดมากขึ้น

ต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้างในการขอปรับโครงสร้างหนี้?

เอกสารที่มักใช้ประกอบการพิจารณา เช่น

• บัตรประชาชน
• เอกสารแสดงรายได้ หรือสลิปเงินเดือน
• รายการเดินบัญชี (Statement)
• เอกสารแสดงภาระหนี้หรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ

ทั้งนี้รายละเอียดอาจแตกต่างกันตามประเภทสินเชื่อและนโยบายของแต่ละธนาคาร

หลังจากปิดหนี้ที่ปรับโครงสร้างแล้ว จะสามารถขอสินเชื่อใหม่ได้เมื่อไร?

โดยทั่วไปสามารถยื่นขอสินเชื่อใหม่ได้เมื่อปิดบัญชีหนี้เรียบร้อย และมีประวัติการชำระที่ดีต่อเนื่องระยะหนึ่ง ซึ่งธนาคารจะพิจารณาความสามารถในการชำระหนี้และประวัติเครดิตร่วมด้วย

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ปรับโครงสร้างหนี้...คืออะไร. (ม.ป.ป.). ธนาคารแห่งประเทศไทย. https://www.bot.or.th/th/satang-story/managing-debt/debt-restructuring.html

ขอปรับโครงสร้างหนี้แบบไหน...ที่เหมาะกับเรา. (ม.ป.ป.). ธนาคารแห่งประเทศไทย. https://www.bot.or.th/th/satang-story/managing-debt/my-debt-restructuring.html