การเลิกจ้างหรือการโดน "จ้างออก" เป็นฝันร้ายที่ไม่มีคนทำงานคนไหนอยากให้เกิดขึ้น แต่เมื่อสถานการณ์บีบบังคับ สิ่งสำคัญที่สุดที่มนุษย์เงินเดือนต้องรู้คือ "สิทธิ์ตามกฎหมาย" ของตัวเอง เพื่อไม่ให้ตกเป็นฝ่ายเสียเปรียบ นายจ้างไม่สามารถบอกเลิกสัญญาแล้วให้ออกได้ทันทีโดยไม่มีค่าชดเชย เว้นแต่จะเข้าข้อยกเว้นร้ายแรงตามที่กฎหมายแรงงานกำหนดไว้เท่านั้น

การเลิกจ้างแบบใดบ้างที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมาย?

ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 ได้กำหนดข้อยกเว้นไว้ชัดเจนว่า หากลูกจ้างกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ นายจ้างมีสิทธิเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย:

• ทุจริตต่อหน้าที่ หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง
• จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
• ประมาทเลินเล่อ เป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง
• ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งของนายจ้างอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และนายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว (เว้นแต่กรณีที่ร้ายแรง ไม่จำเป็นต้องตักเตือนล่วงหน้า) โดยหนังสือเตือนมีผลบังคับใช้ไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด
• ละทิ้งหน้าที่ เป็นเวลา 3 วันทำงานติดต่อกันไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ก็ตาม โดยไม่มีเหตุอันสมควร
• ได้รับโทษจำคุก ตามคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก

นอกเหนือจากค่าชดเชยเลิกจ้าง ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเงินอะไรอีกบ้างเมื่อถูกเลิกจ้าง?

เมื่อถูกเลิกจ้างอย่างถูกต้อง (ไม่ใช่เพราะความผิดของลูกจ้าง) นอกเหนือจาก "เงินชดเชยตามอายุงาน" แล้ว ลูกจ้างยังมีสิทธิได้รับเงินอื่นๆ ตามกฎหมายเพิ่มเติม ดังนี้:

1. สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (ค่าตกใจ): ในกรณีที่นายจ้างให้ออกทันทีโดยไม่บอกกล่าวล่วงหน้าตามงวดการจ่ายค่าจ้าง (อย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง)
2. ค่าจ้างค้างจ่าย: เงินเดือนของเดือนสุดท้ายที่ทำงานจนถึงวันเลิกจ้าง รวมถึงเงินโอที (OT) ที่ยังคงค้างอยู่
3. ค่าชดเชยวันหยุดพักผ่อนประจำปี (สะสม): เงินทดแทนสำหรับวันลาพักร้อนที่ยังไม่ได้ใช้ในปีนั้นๆ รวมถึงวันลาพักร้อนสะสมจากปีก่อนหน้า (ถ้ามีตามข้อตกลง)
4. เงินชดเชยกรณีว่างงานจากประกันสังคม: ลูกจ้างสามารถขึ้นทะเบียนว่างงานเพื่อรับเงินทดแทนจากสำนักงานประกันสังคมได้

การเลิกจ้างที่ถือว่าไม่เป็นธรรมมีลักษณะอย่างไร และลูกจ้างมีสิทธิเรียกร้องอะไรได้บ้าง?

การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม คือ การที่นายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างโดยไม่มีสาเหตุอันสมควร ไม่มีเหตุผลทางเศรษฐกิจมารองรับ หรือไม่ได้เกิดจากความผิดของลูกจ้าง เช่น เลิกจ้างเพราะเหตุผลส่วนตัว กลั่นแกล้ง หรือเลิกจ้างเพราะลูกจ้างตั้งครรภ์

สิทธิที่ลูกจ้างเรียกร้องได้:

• ฟ้องศาลแรงงานเพื่อขอให้ศาลสั่งให้นายจ้างรับกลับเข้าทำงานในตำแหน่งและอัตราค่าจ้างเดิม
• หากไม่สามารถทำงานร่วมกันได้แล้ว ศาลอาจสั่งให้นายจ้างจ่ายค่าเสียหายจากการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมแทน ซึ่งศาลจะพิจารณาจากอายุงาน ความเดือดร้อน และพฤติการณ์ในการเลิกจ้าง (ส่วนใหญ่มักพิจารณาให้ตามเกณฑ์ อายุงาน 1 ปี ต่อค่าเสียหาย 1 เดือน)

ขั้นตอนที่ถูกต้องในการเลิกจ้างลูกจ้างตามกฎหมายมีอะไรบ้างที่นายจ้างต้องปฏิบัติ?

เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาการฟ้องร้องในภายหลัง นายจ้างต้องปฏิบัติตามขั้นตอนทางกฎหมายอย่างเคร่งครัดดังนี้:

1. การบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นลายลักษณ์อักษร: ต้องแจ้งให้ลูกจ้างทราบล่วงหน้าก่อนหรือในวันจ่ายค่าจ้างงวดใดงวดหนึ่ง เพื่อให้มีผลเป็นการเลิกจ้างในงวดถัดไป
2. ออกหนังสือเลิกจ้างชัดเจน: ระบุเหตุผลในการเลิกจ้างให้ชัดเจน (หากไม่ระบุเหตุผล นายจ้างจะไม่สามารถยกเหตุความผิดของลูกจ้างมาอ้างในศาลภายหลังเพื่อปฏิเสธการจ่ายค่าชดเชยได้)
3. จ่ายเงินให้ครบถ้วนภายในกำหนด: ต้องจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้างในวันที่เลิกจ้าง และต้องจ่ายค่าจ้างค้างจ่ายรวมถึงสินจ้างอื่นๆ ภายใน 3 วันนับแต่วันที่เลิกจ้าง 

ลูกจ้างควรทำอย่างไรหากไม่ได้รับค่าชดเชยหรือรู้สึกว่าถูกเลิกจ้างไม่เป็นธรรม?

หากเผชิญสถานการณ์ที่ไม่เป็นธรรม ลูกจ้างสามารถดำเนินการตามขั้นตอนต่อไปนี้ได้ทันที

• รวบรวมหลักฐาน: สัญญาจ้าง, สลิปเงินเดือน, หนังสือเลิกจ้าง, ข้อความแชทหรืออีเมลที่เกี่ยวข้องกับการทำงานและการเลิกจ้าง
• ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน: ไปที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่ที่ตนเองทำงานอยู่ เพื่อยื่นคำร้อง (คร.7) ให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบและออกคำสั่งให้นายจ้างจ่ายเงินภายใน 60 วัน
• ฟ้องศาลแรงงาน: ลูกจ้างสามารถเดินทางไปฟ้องคดีที่ศาลแรงงานได้โดยตรง โดยไม่มีค่าใช้จ่ายในการดำเนินกระบวนพิจารณา และไม่จำเป็นต้องมีทนายความ (มีนิติกรของศาลช่วยร่างฟ้องให้)

การเลิกจ้างลูกจ้างระหว่างทดลองงานต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่?

กฎหมายแรงงานไม่มีคำว่า "ช่วงทดลองงาน" มีเพียงการนับอายุงานนับตั้งแต่วันแรกที่เข้าทำงาน ดังนั้น:

• หากลูกจ้างทำงานมาแล้วครบ 120 วันขึ้นไป (แม้จะยังอยู่ในช่วงทดลองงาน 4 เดือนตามนโยบายบริษัท) นายจ้างเลิกจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมาย (ขั้นต่ำ 30 วัน)
• หากเลิกจ้างก่อน 120 วัน นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน แต่ยังคงต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามงวดค่าจ้าง หากให้ออกทันทีต้องจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (ค่าตกใจ) ด้วย

การเลิกจ้างเนื่องจากปรับโครงสร้างองค์กร (Layoff) หรือยุบแผนก มีข้อกำหนดพิเศษอย่างไร?

การเลิกจ้างเพราะเหตุผลทางเศรษฐกิจ การปิดกิจการบางส่วน หรือการนำเทคโนโลยีมาใช้แทนคน ถือเป็นเหตุผลที่นายจ้างทำได้ แต่มีข้อกำหนดพิเศษตามมาตรา 121 และ 122:

• ต้องแจ้งล่วงหน้า: นายจ้างต้องแจ้งกำหนดวันเลิกจ้าง เหตุผล และรายชื่อลูกจ้างที่จะถูกเลิกจ้าง ให้พนักงานตรวจแรงงานและลูกจ้างทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 60 วัน ก่อนวันที่จะเลิกจ้าง
• ค่าชดเชยพิเศษแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า: หากนายจ้างไม่แจ้งล่วงหน้าตามกำหนด 60 วัน ต้องจ่ายค่าชดเชยพิเศษเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 60 วัน
• ค่าชดเชยพิเศษจากอายุงานยาวนาน: หากลูกจ้างทำงานติดต่อกันเกิน 6 ปีขึ้นไป มีสิทธิได้รับค่าชดเชยพิเศษเพิ่มขึ้นจากค่าชดเชยปกติ ไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 15 วันต่อการทำงานครบ 1 ปี (รวมแล้วไม่เกินค่าจ้าง 360 วัน)

การเลิกจ้างลูกจ้างที่มีสัญญาจ้างแบบมีกำหนดระยะเวลาแตกต่างจากสัญญาจ้างไม่กำหนดระยะเวลาอย่างไร

• สัญญาจ้างแบบมีกำหนดระยะเวลาชัดเจน (Fixed-term Contract): สัญญาประเภทนี้จะระบุวันเริ่มต้นและสิ้นสุดไว้แน่นอน เช่น สำหรับโครงการเฉพาะกิจ หรืองานที่เป็นไปตามฤดูกาล เมื่อครบกำหนดเวลา สัญญาจะสิ้นสุดลงทันทีโดยที่นายจ้างไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย (ตามเงื่อนไขมาตรา 118 วรรคสาม) แต่มีข้อควรระวังคือ การต่อสัญญาซ้ำๆ หลายครั้ง อาจทำให้กลายเป็นสัญญาไม่กำหนดระยะเวลาได้ในทางกฎหมาย
• สัญญาจ้างแบบไม่กำหนดระยะเวลา (Indefinite Contract): เป็นสัญญาจ้างพนักงานประจำทั่วไปที่ไม่มีวันหมดอายุ การเลิกจ้างทุกกรณี (ยกเว้นพนักงานทำความผิดร้ายแรง) นายจ้างจำเป็นต้องบอกกล่าวล่วงหน้า และต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเสมอ

นายจ้างที่ไม่จ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายมีบทลงโทษอย่างไร?

กฎหมายแรงงานมีบทลงโทษทางอาญาสำหรับนายจ้างที่ฝ่าฝืน ไม่ยอมจ่ายเงินชดเชยหรือสิทธิประโยชน์ตามกำหนด โทษของนายจ้างไม่จ่ายค่าจ้างและค่าชดเชยมีดังนี้

• โทษจำคุกและปรับ: ตามมาตรา 144 นายจ้างที่ไม่จ่ายค่าชดเชยเลิกจ้าง มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ต้องจ่ายดอกเบี้ย: หากนายจ้างไม่จ่ายเงินเดือนหรือค่าชดเชย นายจ้างต้องเสียดอกเบี้ยให้แก่ลูกจ้างในระหว่างเวลาผิดนัดในอัตราร้อยละ 15 ต่อปี
• เงินเพิ่มกรณีจงใจผิดนัด: หากนายจ้างจงใจไม่จ่ายเงินโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร ต้องจ่ายเงินเพิ่มให้แก่ลูกจ้างร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างจ่าย ทุกๆ ระยะเวลา 7 วัน

ระยะเวลาในการยื่นคำร้องขอความเป็นธรรมหรือฟ้องร้องคดีแรงงานคือเท่าไหร่?

อายุความในการฟ้องร้องหรือยื่นคำร้องคดีแรงงานมีความแตกต่างกันไปตามประเภทของเงิน

• เงินค่าชดเชยเลิกจ้าง / สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า: มีอายุความในการฟ้องร้องภายใน 10 ปี นับแต่วันที่สิทธิเรียกร้องเกิดขึ้น (วันเลิกจ้าง)
• การเรียกร้องค่าจ้างค้างจ่าย / ค่าล่วงเวลา (OT): มีอายุความสั้นกว่า โดยต้องฟ้องร้องภายใน 2 ปี นับแต่วันที่เงินนั้นถึงกำหนดจ่าย
• คำแนะนำ: ควรดำเนินการยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องศาลทันทีหลังถูกเลิกจ้าง เพื่อไม่ให้พยานหลักฐานสูญหายหรือยากต่อการติดตามตัวนายจ้าง

การลาออกของลูกจ้างแตกต่างจากการเลิกจ้างอย่างไร และมีผลต่อสิทธิได้รับเงินต่างๆ หรือไม่?

ความแตกต่างระหว่างการ "ลาออกเอง" และ "ถูกเลิกจ้าง" มีผลกระทบต่อเงินที่จะได้รับอย่างมหาศาล รวมถึงประเด็นที่ว่าเมื่อจ้างออกได้กี่เดือน โดยสรุปสิทธิ์ได้ดังนี้

• ค่าชดเชยตามอายุงาน (30 - 400 วัน):* กรณีลูกจ้างลาออกเอง: ไม่มีสิทธิได้รับ
  • กรณีถูกเลิกจ้าง (ไม่มีความผิด): ได้รับตามกฎหมาย
• สินจ้างแทนการบอกล่วงหน้า (ค่าตกใจ):* กรณีลูกจ้างลาออกเอง: ไม่มีสิทธิได้รับ
  • กรณีถูกเลิกจ้าง (ไม่มีความผิด): ได้รับ หากนายจ้างให้ออกทันทีโดยไม่แจ้งล่วงหน้า
• เงินชดเชยว่างงานจากประกันสังคม:* กรณีลูกจ้างลาออกเอง: ได้รับร้อยละ 30 ของค่าจ้าง (ไม่เกิน 90 วัน)
  • กรณีถูกเลิกจ้าง (ไม่มีความผิด): ได้รับร้อยละ 50 ของค่าจ้าง (ไม่เกิน 180 วัน)
• ค่าจ้างค้างจ่าย / พักร้อนที่เหลือ: * ไม่ว่าจะลาออกเองหรือถูกเลิกจ้าง: ได้รับตามจริงทั้งสองกรณี

สรุปข้อควรระวัง: หากนายจ้างบีบบังคับหรือพยายามหลีกเลี่ยงกฎหมายกรณีที่นายจ้างไม่จ่ายเงินเดือน แล้วมากดดันให้ลูกจ้างเซ็นใบลาออกเอง ลูกจ้างต้องคิดให้รอบคอบ เพราะการเซ็นใบลาออกจะทำให้สิทธิในการได้รับ "เงินชดเชยเลิกจ้าง" สิ้นสุดลงทันที!

วางแผนการเงินหลังเลิกจ้างกับ SCB

SCB พร้อมอยู่เคียงข้างคุณในทุกจังหวะชีวิต ด้วยผลิตภัณฑ์ทางการเงินที่ออกแบบมาเพื่อช่วยตอบโจทย์การบริหารเงินในสภาวะฉุกเฉิน 

เริ่มต้นวางรากฐานทางการเงินที่แข็งแกร่งเพื่อพร้อมรับโอกาสใหม่ๆ และศึกษาข้อมูลการวางแผนการเงินเพิ่มเติมได้ที่ SCB เพื่อให้ทุกบาทของเงินชดเชยถูกใช้อย่างคุ้มค่าและปลอดภัยที่สุด

ศึกษาข้อมูลการวางแผนการเงินเพิ่มเติมได้ที่ SCB เพื่อให้ทุกบาทของเงินชดเชยทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเงินชดเชยเลิกจ้าง

กรณีโดนจ้างออกได้กี่เดือน และคิดจากอะไร?

ตามกฎหมายแรงงาน จำนวนเดือนหรือจำนวนวันที่ลูกจ้างจะได้รับค่าชดเชยจะขึ้นอยู่กับ "อายุงาน" นับตั้งแต่วันแรกที่เข้าทำงาน โดยเริ่มตั้งแต่ทำงานครบ 120 วัน ได้รับชดเชย 30 วัน (ประมาณ 1 เดือน) ไปจนถึงอายุงานสูงสุดคือ 20 ปีขึ้นไป ซึ่งจะได้รับค่าชดเชยสูงถึง 400 วัน (ประมาณ 13.3 เดือน) ของค่าจ้างอัตราสุดท้าย

โทษของนายจ้างไม่จ่ายค่าจ้าง หรือนายจ้างไม่จ่ายเงินเดือน มีความผิดอย่างไรบ้าง?

การที่นายจ้างไม่จ่ายเงินเดือนหรือค่าชดเชยตามกำหนด ถือว่ามีความผิดทางอาญา มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน มาตรา 144 นอกจากนี้ นายจ้างยังต้องรับผิดชอบจ่ายดอกเบี้ยในระหว่างเวลาผิดนัดให้อีกร้อยละ 15 ต่อปี และหากเป็นการจงใจผิดนัดโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร จะต้องจ่ายเงินเพิ่มให้ลูกจ้างอีกร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างจ่าย ทุกๆ 7 วัน

หากนายจ้างบีบให้ลาออกเพราะบริษัทจะยุบแผนก ควรเซ็นใบลาออกไหม?

ไม่ควรเซ็นใบลาออกเด็ดขาด หากบริษัทมีการยุบแผนกหรือปรับโครงสร้างองค์กร (Layoff) ถือเป็นการเลิกจ้างโดยที่ลูกจ้างไม่ได้มีความผิด ซึ่งลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามอายุงาน และเงินชดเชยว่างงานจากประกันสังคมในอัตรา 50% ของค่าจ้าง แต่หากลูกจ้างเซ็นใบลาออกเอง จะทำให้สิทธิได้ค่าชดเชยทั้งหมดกลายเป็นศูนย์ทันที และได้เงินทดแทนว่างงานลดลงเหลือเพียง 30% เท่านั้น

แหล่งอ้างอิง: https://www.investopedia.com, https://www.thebalancemoney.com