การสร้างความมั่งคั่งเพื่อส่งต่อความมั่นคงให้กับคนรุ่นหลังเป็นเป้าหมายสูงสุดของหัวหน้าครอบครัวหลายๆ คน แต่ทราบไหมว่าหากไม่มีการวางแผนที่ดี ทรัพย์สินที่ตั้งใจมอบให้ล้ำค่าอาจกลายเป็น "ภาระก้อนโต" ของลูกหลานได้ เนื่องจากกฎหมายควบคุมเรื่องภาษีมรดก และภาษีมรดกที่ดินมีข้อกำหนดที่ชัดเจน และมีบทลงโทษหากจัดการไม่ถูกต้อง บทความนี้จะพาทุกคนไปเจาะลึกกลยุทธ์การบริหารจัดการทรัพย์สิน วิธีคิดภาษี และเทคนิคการส่งต่อมรดกอย่างไรให้คุ้มค่าที่สุดกัน

ใครมีหน้าที่เสียภาษีการรับมรดก?

ตามกฎหมายผู้ที่มีหน้าที่เสียภาษีไม่ใช่ผู้ให้ (เจ้ามรดก) แต่คือ "ผู้รับมรดก" ที่ได้รับทรัพย์สินที่มีมูลค่ารวมกันเกินกว่าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด โดยผู้รับมรดกที่มีหน้าที่เสียภาษี ได้แก่บุคคลสัญชาติไทย บุคคลธรรมดาสัญชาติต่างด้าวแต่มีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรตามกฎหมายคนเข้าเมือง หรือนิติบุคคลสัญชาติไทยที่ได้รับมรดกจากเจ้ามรดก

ผู้รับมรดกต้องเสียภาษีเท่าไหร่?

อัตราการจัดเก็บภาษีจากการรับมรดก จะพิจารณาจาก "ความสัมพันธ์" ระหว่างเจ้ามรดก และผู้รับมรดก โดยจะคิดภาษีเฉพาะ ส่วนที่มูลค่ามรดกเกิน 100 ล้านบาท ขึ้นไปเท่านั้น โดยแบ่งอัตราดังนี้

• อัตรา 5%: ในกรณีที่ผู้รับมรดกเป็น "บุพการี" (พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย) หรือ "ผู้สืบสันดาน" (ลูก หลาน เหลน) ของเจ้ามรดก
• อัตรา 10%: ในกรณีที่ผู้รับมรดกเป็นบุคคลอื่นนอกเหนือจากนี้ เช่น พี่น้อง ลุงป้าน้าอา หรือบุคคลภายนอกที่ไม่ใช่ญาติสนิท
• หมายเหตุ: สำหรับคู่สมรสที่จดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย จะได้รับการยกเว้นไม่จำเป็นต้องเสียภาษีมรดกในทุกกรณี

ทรัพย์สินประเภทใดต้องเสียภาษีมรดก?

ไม่ใช่ทรัพย์สินทุกอย่างที่จะถูกนำมาคำนวณภาษี แต่กฎหมายระบุทรัพย์สิน 5 ประเภทหลักที่ต้องนำมาคิดมูลค่าเพื่อเสียภาษีมรดก ได้แก่

1. อสังหาริมทรัพย์ เช่น ที่ดิน บ้าน คอนโดมิเนียม (ซึ่งรวมถึงประเด็นการคิดภาษีมรดกที่ดินด้วย)
2. เงินฝากธนาคาร หรือเงินอื่นใดในลักษณะเดียวกันที่อยู่กับสถาบันการเงิน
3. หลักทรัพย์ตามกฎหมายว่าด้วยหลักทรัพย์ และตลาดหลักทรัพย์ เช่น หุ้น หุ้นกู้ กองทุนรวม
4. ยานพาหนะที่มีหลักฐานทางทะเบียน เช่น รถยนต์ รถจักรยานยนต์ เครื่องบิน หรือเรือ
5. ทรัพย์สินทางการเงินอื่น ๆ ตามที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา

ทรัพย์สินประเภทใดบ้างที่ได้รับการยกเว้นภาษีมรดก?

ทรัพย์สินบางประเภท หรือการรับมรดกบางรูปแบบจะได้รับสิทธิ์ยกเว้นไม่ต้องเสียภาษี เพื่อสนับสนุนการทำประโยชน์แก่สังคม และศาสนา ได้แก่

• มรดกที่ได้รับเพื่อประโยชน์ในกิจการศาสนา กิจการศึกษา หรือกิจการสาธารณประโยชน์
• มรดกที่ได้รับจากหน่วยงานของรัฐ หรือนิติบุคคลที่มีวัตถุประสงค์เพื่อการกุศลสาธารณะ
• ทรัพย์สินอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ 5 ประเภทหลักข้างต้น เช่น ทองคำ แท่ง เครื่องประดับเพชรพลอย พระเครื่อง หรือของสะสมโบราณที่ไม่มีทะเบียนควบคุม

มีค่าลดหย่อน หรือข้อยกเว้นอื่นใดที่ช่วยลดภาระภาษีมรดกได้อีกบ้าง?

ข้อยกเว้นที่สำคัญที่สุด และถือเป็นจุดลดหย่อนหลักคือ "เกณฑ์มูลค่า 100 ล้านบาทแรก" กฎหมายจะไม่นำมูลค่ามรดกในส่วน 100 ล้านบาทแรกมารวมคำนวณภาษี นอกจากนี้หากเจ้ามรดกมีหนี้สินที่ยังค้างชำระอยู่ และหนี้สินนั้นผูกพันอยู่กับกองมรดก ผู้รับมรดกสามารถนำมูลค่าหนี้สินดังกล่าวมาหักออกจากมูลค่าทรัพย์สินมรดกก่อนที่จะนำไปคำนวณภาษีได้

การวางแผนโอนทรัพย์สินก่อนเสียชีวิต ช่วยลดภาษีมรดกได้อย่างไร?

วิธีที่นิยมใช้กันมากในการลดหย่อนภาษีคือการทยอยโอนทรัพย์สินให้ลูกหลานตั้งแต่ตอนที่เจ้ามรดกยังมีชีวิตอยู่ เพราะการโอนทรัพย์สินขณะมีชีวิตจะไม่อยู่ภายใต้กฎหมายภาษีมรดก แต่อยู่ภายใต้กฎหมาย "ภาษีการให้โดยเสน่หา" ซึ่งมีเกณฑ์ยกเว้นภาษีที่แยกต่างหาก ช่วยให้สามารถกระจายทรัพย์สินออกไปทีละน้อยในแต่ละปีเพื่อไม่ให้มูลค่ากองมรดกสุดท้ายเกิน 100 ล้านบาท

การให้โดยเสน่หา (Gift) แตกต่างจากการรับมรดกอย่างไร และมีภาษีที่เกี่ยวข้องหรือไม่?

• การรับมรดก: เกิดขึ้นหลังจากที่เจ้ามรดก "เสียชีวิต" แล้ว ทรัพย์สินส่วนที่เกิน 100 ล้านบาทจะเสียภาษีในอัตรา 5% หรือ 10%
• การให้โดยเสน่หา: เกิดขึ้นในขณะที่ผู้ให้ "ยังมีชีวิตอยู่" ซึ่งมีกฎหมายภาษีเข้ามาเกี่ยวข้องแยกตามประเภทบุคคล เช่น พ่อแม่โอนทรัพย์สินให้ลูกธรรมดา จะได้รับการยกเว้นภาษีถึง 20 ล้านบาทต่อปี หากเกินจะเสียภาษีการให้ในอัตรา 5% (ทำให้คำถามที่ว่า โอนที่ดินมรดก เสียภาษีเท่าไหร่ นั้น หากเป็นการโอนให้ตอนมีชีวิตจะช่วยประหยัดได้มากกว่าในกรณีที่ทรัพย์สินมีมูลค่าสูงมาก)

ประกันชีวิตมีบทบาทในการวางแผนภาษีมรดกได้อย่างไร?

ประกันชีวิตถือเป็นเครื่องมือทางการเงิน (Financial Tool) ที่ทรงพลังมากในการวางแผนส่งต่อความมั่งคั่ง เนื่องจาก "เงินสินไหมทดแทนจากการประกันชีวิต" ที่จ่ายให้แก่ผู้รับประโยชน์หลังจากผู้เอาประกันเสียชีวิต กฎหมายไม่ถือว่าเป็นมรดก จึงไม่นำมารวมคำนวณภาษีมรดก ยิ่งไปกว่านั้น ลูกหลานยังสามารถนำเงินสดก้อนนี้มาใช้เป็นสภาพคล่องในการจ่ายภาษีมรดกเพื่อไถ่ถอนทรัพย์สินชิ้นใหญ่ เช่น ที่ดิน หรือหุ้น ออกมาได้โดยไม่ต้องจำใจขายทอดตลาด

ผู้รับมรดกต้องยื่นแบบแสดงรายการ และชำระภาษีภายในเมื่อใด?

เมื่อผู้รับมรดกได้รับทรัพย์สินมรดกที่มีมูลค่าสุทธิเกิน 100 ล้านบาท จะต้องมีหน้าที่ยื่นแบบแสดงรายการภาษีมรดก (ภ.ม.60) และชำระภาษีให้เสร็จสิ้นภายใน 150 วัน นับแต่วันที่ได้รับมรดกในส่วนที่เกินมูลค่านั้นมา โดยยื่น ณ สำนักงานสรรพากรพื้นที่

หากไม่ชำระภาษีมรดกตามกำหนด จะมีบทลงโทษอย่างไร?

หากผู้รับมรดกจงใจหลีกเลี่ยง หรือไม่ยอมชำระภาษีมรดกภายในกำหนดเวลา 150 วัน จะต้องเผชิญกับบทลงโทษทางกฎหมายที่ค่อนข้างรุนแรงดังนี้

• ต้องเสียเงินเพิ่มในอัตราร้อยละ 1.5 ต่อเดือนของจำนวนภาษีที่ต้องชำระ (เศษของเดือนนับเป็น 1 เดือน)
• ต้องเสียเบี้ยปรับอีก 1 เท่า หรือ 2 เท่า ของจำนวนภาษีที่ต้องชำระ ขึ้นอยู่กับพฤติการณ์ และการได้รับหนังสือเตือนจากพนักงานเจ้าหน้าที่
• ในกรณีที่จงใจยื่นข้อความเท็จ หรือหลีกเลี่ยงภาษี มีโทษทางอาญาคือ จำคุกสูงสุดไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

วางแผนส่งต่อมรดก และบริหารภาษีอย่างชาญฉลาดกับ SCB

การส่งต่อความมั่งคั่งจากรุ่นสู่รุ่นให้สมบูรณ์แบบ และประหยัดภาษีที่สุด ไม่ใช่เรื่องที่สามารถทำได้ในวันเดียว แต่ต้องอาศัยการวางแผนระยะยาว และการเลือกเครื่องมือทางการเงินที่ถูกต้อง เพื่อไม่ให้ทรัพย์สินล้ำค่ากลายเป็นความเดือดร้อนเรื่องภาษีของลูกหลานในอนาคต

SCB พร้อมเป็นที่ปรึกษา และช่วยคุณวางแผนส่งต่อมรดกอย่างมีกลยุทธ์ เริ่มต้นวางแผนเพื่อความอุ่นใจของครอบครัววันนี้  เพื่อให้ทุกหยาดเหงื่อที่คุณสร้างมา ส่งถึงมือคนที่คุณรักได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วยที่สุด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับภาษีมรดก

Q: หากได้รับที่ดินมรดกจากพ่อมูลค่า 80 ล้านบาท และได้จากแม่อีก 50 ล้านบาทในปีเดียวกัน ต้องเสียภาษีมรดกหรือไม่?

A: ไม่ต้องเสียภาษีมรดก เนื่องจากกฎหมายพิจารณาเกณฑ์มูลค่า 100 ล้านบาทแยกตาม "เจ้ามรดกแต่ละราย" ไม่นำมารวมกัน ในกรณีนี้ได้รับจากคุณพ่อ 80 ล้านบาท (ไม่เกิน 100 ล้าน) และได้รับจากคุณแม่ 50 ล้านบาท (ไม่เกิน 100 ล้าน) ทรัพย์สินทั้งสองส่วนจึงได้รับยกเว้นภาษีมรดกทั้งหมด

Q: คำถามยอดฮิต โอนที่ดินมรดก เสียภาษีเท่าไหร่ และแตกต่างจากการซื้อขายที่ดินทั่วไปอย่างไร?

A: การโอนที่ดินมรดก (หลังเจ้าของเสียชีวิต) จะเสียค่าธรรมเนียมการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์มรดก ณ กรมที่ดินเพียง ร้อยละ 0.5 ของราคาประเมิน (หากโอนให้ผู้สืบสันดานหรือบุพการี) และจะเสียภาษีมรดกที่ดินก็ต่อเมื่อมูลค่าที่ดินส่วนที่เกิน 100 ล้านบาทในอัตรา 5% ซึ่งแตกต่างจากการซื้อขายที่ดินทั่วไปที่จะต้องเสียค่าโอน 2% ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย และภาษีธุรกิจเฉพาะซึ่งมีต้นทุนที่สูงกว่ามาก

Q: หากไม่มีเงินสดพอจ่ายภาษีมรดกก้อนใหญ่ สามารถขอผ่อนชำระกับกรมสรรพากรได้หรือไม่?

A: สามารถทำได้ กฎหมายภาษีมรดกเปิดโอกาสให้ผู้รับมรดกสามารถยื่นคำขอ "ผ่อนชำระภาษี" ได้เป็นระยะเวลาไม่เกิน 5 ปี โดยหากผ่อนชำระเสร็จสิ้นภายใน 3 ปีแรก จะได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียเงินเพิ่ม (ดอกเบี้ยร้อยละ 1.5 ต่อเดือน) แต่หากผ่อนชำระในปีที่ 4 และ 5 จะต้องเสียเงินเพิ่มตามอัตราที่กฎหมายกำหนดในส่วนที่ผ่อนผันนั้น

แหล่งอ้างอิง: www.ey.com, www.oecd.org