ข้าวคาร์บอนต่ำ คืออะไร?

“ข้าวคาร์บอนต่ำ” (Low-Carbon Rice) คือ ข้าวที่ผ่านกระบวนการผลิตซึ่งมุ่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยเฉพาะก๊าซมีเทนและคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเป็นผลที่เกิดจากการปลูกข้าวแบบดั้งเดิมที่ต้องใช้พื้นที่น้ำท่วมขังอย่างต่อเนื่อง เวียดนามจึงได้พัฒนาเทคนิคการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยมีแนวทางสำคัญ ดังนี้

1. การจัดการน้ำแบบเปียกสลับแห้ง (Alternate Wetting and Drying – AWD) ควบคุมระดับน้ำในแปลงนาให้เปียกและแห้งสลับกันตามช่วงอายุของต้นข้าว ช่วยลดการปล่อยก๊าซมีเทนซึ่งเกิดจากสภาพไร้ออกซิเจนในแปลงนาที่ท่วมขังตลอดเวลา อีกทั้งยังประหยัดน้ำและช่วยเกษตรกรบริหารจัดการนาได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

2. การใช้เมล็ดพันธุ์น้อยลงแต่มีประสิทธิภาพสูง ลดจำนวนเมล็ดพันธุ์ที่ใช้ต่อพื้นที่ โดยเลือกใช้พันธุ์ที่ต้านทานโรคและมีอัตราการงอกสูง ส่งผลให้ใช้ทรัพยากรน้อยลงแต่ได้ผลผลิตเพิ่มขึ้น ลดการพึ่งพาสารเคมีในระยะยาว

3. การลดปริมาณปุ๋ยและยาฆ่าแมลง ใช้หลัก Site-specific Nutrient Management หรือการให้ปุ๋ยตามความเหมาะสมเฉพาะพื้นที่ ช่วยลดการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนซึ่งเป็นต้นตอของการปล่อยก๊าซไนตรัสออกไซด์ (N₂O) และลดความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมจากสารเคมีตกค้าง

4. การจัดการเศษวัสดุหลังเก็บเกี่ยวโดยไม่เผาทำลาย แทนที่จะเผาฟางข้าว เกษตรกรนำไปแปรรูปเป็นอินทรียวัตถุหรือปุ๋ยหมัก ซึ่งไม่เพียงช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน แต่ยังลดมลพิษทางอากาศและการปล่อยคาร์บอน

5. การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล เกษตรกรสามารถติดตามข้อมูลระดับน้ำ การให้ปุ๋ย และผลผลิตผ่านระบบดิจิทัล รวมถึงการคำนวณคาร์บอนเครดิตแบบเรียลไทม์ ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญในการเข้าสู่ตลาดการค้าคาร์บอนในอนาคตด้วยแนวทางเหล่านี้ ทำให้ “ข้าวคาร์บอนต่ำ” ของเวียดนามไม่ได้เป็นเพียงผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร แต่เป็นต้นแบบของการปรับตัวเชิงนโยบายและนวัตกรรมเพื่อเศรษฐกิจสีเขียว ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

ตารางเปรียบเทียบการปลูกข้าวปกติระบบนาขัง VS การปลูกข้าวคาร์บอนต่ำ จากโครงการนำร่อง

โครงการ “ข้าวคาร์บอนต่ำคุณภาพสูง” ถือเป็นยุทธศาสตร์ใหญ่ของเวียดนามสู่อนาคตที่ยั่งยืน แบ่งออกเป็น 2 ระยะ ครอบคลุมช่วงปี 2024–2030 โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตข้าวทั่วประเทศให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ภายใต้พื้นที่เป้าหมายรวมกว่า 1 ล้านเฮกตาร์ หรือประมาณ 6.25 ล้านไร่ ซึ่งนับว่าเป็นโครงการด้านเกษตรกรรมเชิงนิเวศที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภูมิภาค

โครงการนี้ได้รับการสนับสนุนจากธนาคารโลก (World Bank) เป็นเงินทุนเบื้องต้นกว่า 375 ล้านดอลลาร์สหรัฐ พร้อมกับแผนระดมทุนเพิ่มเติมผ่านกลไกคาร์บอนเครดิตอีก 40 ล้านดอลลาร์ เพื่อขับเคลื่อนเกษตรกรให้สามารถปรับตัวสู่การผลิตที่เป็นมิตรต่อสภาพภูมิอากาศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

หนึ่งในความสำเร็จที่เห็นได้ชัดคือ โครงการนำร่องในนครเกิ่นเทอ (Can Tho) ซึ่งตั้งอยู่ในสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง พื้นที่ยุทธศาสตร์ด้านการเกษตรของเวียดนาม ที่แสดงผลลัพธ์ได้อย่างโดดเด่นจนสามารถ

• ลดการใช้เมล็ดพันธุ์ได้ถึง 50%
• ลดการใช้ปุ๋ย 20–30%
• ลดการใช้สารเคมีทางการเกษตรได้อย่างชัดเจน
• เพิ่มผลผลิตเฉลี่ย 7%
• เพิ่มรายได้เกษตรกร 50–250 ดอลลาร์สหรัฐต่อเฮกตาร์
• ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 2–6 ตันต่อเฮกตาร์

นอกจากนี้ กระทรวงเกษตรและพัฒนาชนบทของเวียดนามยังคาดว่าสิ้นปี 2025 ประเทศจะสามารถส่งออกข้าวได้มากกว่า 7.5 ล้านตัน โดย 60% ของผลผลิตจะมาจากภูมิภาคสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง พื้นที่เพาะปลูกทั่วประเทศจะอยู่ที่ราว 43.75 ล้านไร่ และให้ผลผลิตรวมกว่า 43.1 ล้านตัน แม้ปริมาณจะลดลงเล็กน้อยจากปีก่อนหน้า แต่กลับสะท้อนถึงประสิทธิภาพการผลิตที่ดีขึ้นและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างมีนัยสำคัญ 

ผลลัพธ์เหล่านี้ ทำให้เวียดนามสามารถยกระดับคุณภาพและมูลค่าเพิ่มให้สินค้าเกษตร พร้อมตอบสนองตลาดโลกที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม สะท้อนให้เห็นถึงความสมดุลระหว่างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจและความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม

ลูกค้าที่สนใจประกอบธุรกิจใน CLMV หรือประเทศเขตอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง (Great Mekong Subregion: GMS) ได้แก่ กัมพูชา ลาว เมียนมา และเวียดนาม ธนาคารไทยพาณิชย์มีสาขาต่างประเทศที่พร้อมจะดูแลและให้บริการ สนใจติดต่อ https://www.scb.co.th/en/corporate-banking/international-network.html

ขอบคุณข้อมูลดีๆ จาก: ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาโฮจิมินท์ซิตี้เวียดนาม https://www.scb.co.th/vn/corporate-banking.html

ข้อมูลอ้างอิง

1. DIPT. รายงานสถานการณ์ภาพรวมสินค้าอาหารในเวียดนาม-ประจําไตรมาสที่-1-ของปีงบประมาณ-2568-.pdf. (ditp.go.th) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
2. DIPT. จีนเพิ่มการนำเข้าข้าวเวียดนามเพิ่มมากขึ้น - กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ. (ditp.go.th) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
3. EXIM knowledge center. เวียดนามลุยปลูกข้าวคาร์บอนต่ำ ตั้งเป้า 6.5 ล้านไร่-13 ล้านตันในปี 2573 - EXIM KNOWLEDGE CENTER. (kmc.exim.go.th) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
4. Globthailand. World Bank ผลักดันโครงการปลูกข้าวคาร์บอนต่ําคุณภาพสูงในเวียดนาม สร้างการเติบโตสีเขียวในพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ําโขง -. (globthailand.com) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
5. Springnews. เวียดนามนำหน้าปลูกข้าวคาร์บอนต่ำส่งออก แนะไทยเร่งรุดตามให้ทัน. (springnews.co.th) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
6. Thansettakij. “ข้าวคาร์บอนต่ำ” : ข้าวอนาคตเวียดนาม ชิงธงผู้นำข้าวโลกยุคใหม่. (thansettakij.com) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
7. Theclassroom. The Role of the World Bank - The Classroom ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
8. ThaiblzVietnam. ผลการดำเนินโครงการนำร่องเพาะปลูกข้าวคุณภาพสูงและปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำบนพื้นที่ 1 ล้านเฮกตาร์ ในภูมิภาคสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ในส่วนของนครเกิ่นเทอ – THAI BIZ VIETNAM. (thaibiz-vietnam.com) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
9. Xinhuathai. เวียดนามเล็ง 'ส่งออกข้าว' ปี 2025 มากกว่า 7.5 ล้านตัน. (xinhuathai.com) ค้นหาข้อมูลเมื่อ 18/06/2568
10. FARM. การทำนาเปียกสลับแห้ง (Alternate Wetting and Drying – AWD): เทคโนโลยีการปลูกข้าวเพื่อการใช้น้ำอย่างยั่งยืน – FARM.co.th ค้นหาข้อมูลเมื่อ 20/06/2568
11. ฐานเศรษฐกิจ, “ข้าวคาร์บอนต่ำ” : ข้าวอนาคตเวียดนาม ชิงธงผู้นำข้าวโลกยุคใหม่ ค้นหาข้อมูลเมื่อ 20/06/2568
12. Springnews เวียดนามนำหน้าปลูกข้าวคาร์บอนต่ำส่งออก แนะไทยเร่งรุดตามให้ทัน ค้นหาข้อมูลเมื่อ 23/06/2568