สมัยนี้ปฏิเสธกันไม่ได้เลยว่า เทคโนโลยีได้กลายมาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านการทำธุรกรรมทางการเงิน เพราะด้วยจุดเด่นของเทคโนโลยีที่เข้ามาช่วยอำนวยความสะดวกในการทำธุรกรรม ให้รวดเร็ว เพียงปลายนิ้วสัมผัส ซึ่งแน่นอนว่าเมื่อมีเทคโนโลยีที่ช่วยอำนวยความสะดวกสบายแบบนี้ หนึ่งสิ่งที่มาควบคู่กันนั่นก็คือ "สแกมเมอร์" (Scammer) หรือกลุ่มมิจฉาชีพที่อาศัยช่องว่างทางเทคโนโลยีและหลักจิตวิทยาเพื่อล่อลวงเหยื่อ 

สแกมเมอร์ในปัจจุบันมักปรากฏตัวในรูปแบบที่น่าเชื่อถือ ไม่ว่าจะเป็นโปรไฟล์โซเชียลมีเดียที่ดูดี ข้อความหรือคำพูดที่มีการชักจูง หว่านล้อมให้หลงกล ไปจนถึงการแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่หน่วยงานรัฐ ซึ่งการรู้เท่าทันเล่ห์เหลี่ยมและกลโกงเหล่านี้ เป็นทักษะพื้นฐานที่จำเป็นอย่างยิ่งในการปกป้องทรัพย์สินและข้อมูลส่วนบุคคลในโลกออนไลน์ที่คุณไม่ควรมองข้าม!

สแกมเมอร์ (Scammer) คืออะไร

สแกมเมอร์ (Scammer) คือ บุคคลหรือกลุ่มอาชญากรที่ใช้กลอุบายหลอกลวงผ่านช่องทางต่าง ๆ โดยเฉพาะออนไลน์ อาศัยจุดอ่อนทางจิตวิทยา เช่น ความโลภ ความกลัว หรือความไว้ใจ เพื่อเร่งให้เหยื่อตัดสินใจผิดพลาด เป้าหมายหลักของสแกมเมอร์คือ เงินและทรัพย์สิน ข้อมูลส่วนบุคคลสำคัญอย่าง เลขบัตรประชาชน วันเดือนปีเกิด รหัสผ่านบัญชีต่าง ๆ หรือรหัส OTP รวมถึงการหลอกใช้ความรู้สึกในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งหมดล้วนเป็นความเสี่ยงทางการเงินที่ควรรู้เท่าทัน เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น

สแกมเมอร์มีกี่แบบ พร้อมสรุปกลโกงยอดฮิตที่พบบ่อยในปัจจุบัน

แน่นอนว่ารูปแบบการหลอกลวงมีการพัฒนา และเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา โดยรูปแบบของสแกมเมอร์ที่พบบ่อยมีดังนี้

สแกมเมอร์หลอกลงทุน (Investment Scam)

เป็นการชักชวนให้ลงทุนในสินทรัพย์ต่าง ๆ เช่น คริปโตเคอร์เรนซี หุ้นต่างประเทศ หรือแชร์ลูกโซ่ โดยมีการการันตีผลตอบแทนที่สูงเกินจริงและไม่มีความเสี่ยง มักมีการใช้รูปโปรไฟล์บุคคลที่มีชื่อเสียง เช่น ดารา อินฟลูเอนเซอร์ หรือคนหน้าตาดีเพื่อสร้างความเชื่อมั่น และใช้แอปพลิเคชันปลอมแสดงตัวเลขกำไรที่พุ่งสูงขึ้น เพื่อหลอกให้เหยื่อเติมเงินลงทุนเพิ่มเรื่อย ๆ

สแกมเมอร์หลอกโอนเงิน

มักเป็นการแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่จากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือ เช่น เจ้าหน้าที่ธนาคาร ตำรวจ หรือกรมศุลกากร โดยแจ้งว่าเหยื่อมีส่วนเกี่ยวข้องกับคดีฟอกเงินหรือมีพัสดุผิดกฎหมายตกค้าง จากนั้นจะใช้การข่มขู่ด้วยข้อกฎหมายเพื่อให้เกิดความวิตกกังวล และโน้มน้าวให้โอนเงินไปเพื่อการตรวจสอบ หรือหลอกให้กดลิงก์เพื่อเข้าถึงข้อมูลส่วนตัวของเหยื่อ

สแกมเมอร์ร้านค้าออนไลน์ปลอม 

การเปิดเพจหรือเว็บไซต์จำหน่ายสินค้าที่เป็นกระแสในราคาที่ถูกผิดปกติ เพื่อดึงดูดความสนใจ เมื่อมีการโอนเงินชำระค่าสินค้า มิจฉาชีพจะปิดช่องทางการติดต่อทันที หรือส่งสินค้าที่ไม่ตรงตามที่โฆษณา เพื่อเป็นการประวิงเวลาในการแจ้งความดำเนินคดี

สแกมเมอร์ฟิชชิ่ง

สแกมเมอร์ฟิชชิ่งจเป็นสแกมเมอร์ที่มาในรูปแบบกลลวงด้วยการส่งอีเมล หรือข้อความ SMS ที่แนบลิงก์ไปยังเว็บไซต์ปลอม ที่มีหน้าตาเหมือนเว็บไซต์จริงของธนาคารหรือหน่วยงานรัฐ เพื่อหลอกให้เหยื่อกรอกข้อมูลสำคัญ เช่น รหัสผ่าน หรือรหัส OTP เพื่อนำข้อมูลเหล่านั้นที่ได้ เข้าถึงบัญชีการเงินโดยตรง

สแกมเมอร์หลอกรัก 

สแกมเมอร์หลอกรักมักจะมาในลักษณะของการสร้างโปรไฟล์ปลอมที่ดูภูมิฐาน มั่นคง และน่าเชื่อถือ เพื่อเข้ามาตีสนิทสร้างความสัมพันธ์ทางใจ เมื่อเหยื่อเริ่มไว้วางใจจะเริ่มสร้างสถานการณ์เพื่อขอความช่วยเหลือทางการเงิน เช่น การล้มป่วยกะทันหัน หรือการติดค้างค่าธรรมเนียมศุลกากรในการส่งของขวัญราคาแพงมาให้

แก๊งคอลเซ็นเตอร์ ถือเป็น "สแกมเมอร์" หรือไม่

ใช่ แก๊งคอลเซ็นเตอร์คือหนึ่งในรูปแบบของสแกมเมอร์ที่มีความอันตรายสูง เนื่องจากทำงานเป็นขบวนการ มีการเตรียมบทสนทนาเพื่อสร้างความกลัว และกดดันเหยื่ออย่างเป็นระบบ มักแอบอ้างเป็นหน่วยงานรัฐหรือสถาบันการเงิน เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือ และใช้กลลวงข่มขู่บอกว่าค้างชำระหนี้ อ้างว่าเหยื่อมีคดี หรือหลอกให้ติดตั้งแอปอันตราย ซึ่งอาจนำไปสู่การสูญเสียทรัพย์สินทางการเงินโดยไม่รู้ตัว

รู้ทัน 4 กลยุทธ์ที่สแกมเมอร์มักใช้ล่อลวงเหยื่อ

ความสำเร็จของสแกมเมอร์ส่วนใหญ่มาจากการใช้หลักจิตวิทยาเพื่อชักจูง และควบคุมพฤติกรรมของเหยื่อ ซึ่ง 4 กลยุทธ์สำคัญสแกมเมอร์มักใช้ล่อลวงเหยื่อ คือ

1. การสร้างความน่าเชื่อถือเท็จ ใช้รูปโปรไฟล์ที่ดูดี เอกสารราชการที่มีการตัดต่อที่ดูเหมือนของจริงทุกประการ จนไม่มีจุดที่น่าสงสัย เพื่อให้เหยื่อตายใจ
2. การเร่งรัดให้ตัดสินใจ สแกมเมอร์มักจะใช้เล่ห์เหลี่ยมในการสร้างเงื่อนไขเวลาที่จำกัด เช่น "ต้องดำเนินการภายใน 5 นาที" เพื่อกดดันไม่ให้เหยื่อมีเวลาหยุดคิด หรือหาข้อมูลตรวจสอบความถูกต้อง
3. การเล่นกับอารมณ์ ใช้ความกลัวต่อการถูกดำเนินคดี หรือความโลภต่อผลตอบแทนมหาศาล เพื่อปิดบังการใช้เหตุผลในการตัดสินใจ
4. การปลอมแปลงหลักฐานทางดิจิทัล การสร้างบัญชีโซเชียลมีเดียเลียนแบบบุคคลจริง หรือการใช้ชื่อบัญชีที่มีการสะกดคล้ายคลึงกับหน่วยงานทางการ เพื่อให้เกิดความสับสนและหลงเชื่อได้ง่ายยิ่งขึ้น

4 สัญญาณบ่งชี้ความเสี่ยงจากการเผชิญหน้าสแกมเมอร์

เพื่อเป็นการลดความเสี่ยงในการตกเป็นเหยื่อของสแกมเมอร์ แนะนำว่าหากพบเหตุการณ์ หรือพฤติกรรมที่มีลักษณะดังต่อไปนี้ ควรมีสติ ระมัดระวังในการให้ข้อมูล และหยุดการติดต่อทันที

1. ข้อเสนอที่ผลตอบแทนสูงเกินจริง ไม่ว่าจะเป็นการลงทุนที่ได้กำไรมหาศาลในระยะเวลาสั้น ๆ หรือสินค้าราคาถูกจนผิดปกติ ควรตั้งสติก่อนตอบรับข้อเสนอ หรือเช็กข้อมูลก่อนทุกครั้ง
2. การขอรหัสสำคัญหรือข้อมูลส่วนตัว หากมีคนแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่โทรมาเพื่อขอข้อมูลส่วนตัว ให้จำไว้เสมอเลยว่าหน่วยงานทางการ และสถาบันการเงินจะไม่มีนโยบายโทรศัพท์หรือส่งข้อความมาเพื่อขอรหัส OTP หรือเลขบัตรประชาชนโดยเด็ดขาด
3. การชักชวนให้คุยผ่านช่องทางส่วนตัว หากเจอสถานการณ์ที่มีการขอให้ย้ายการสนทนาไปที่แอปพลิเคชันอื่นที่ไม่สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ง่ายแบบนี้ ให้จำไว้เสมอว่าเป็นหนึ่งในกลลวงของสแกมเมอร์ที่ต้องการหลอกให้เรากรอกข้อมูลสำคัญ
4. ไม่สามารถระบุตัวตนที่แท้จริงได้ ในกรณีที่มีการขอหลักฐานยืนยันตัวตน หรือการขอวิดีโอคอลเพื่อดูหน้า หากอีกฝ่ายมีการแสดงท่าทีบ่ายเบี่ยง ปฏิเสธ หรือตัดการเชื่อมต่อทันที ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าบุคคลนั้นอาจเป็นสแกมเมอร์

4 วิธีปฏิบัติเพื่อป้องกันตัวจากสแกมเมอร์ที่ควรรู้ มีอะไรบ้าง

การสร้างภูมิคุ้มกันทางดิจิทัลสามารถเริ่มต้นได้จากการรู้เท่าทัน โดยเริ่มจากวิธีง่าย ๆ ที่สามารถช่วยป้องกันตัวเองจากกลุ่มมิจฉาชีพหรือสแกมเมอร์ คือ

1. ตรวจสอบข้อมูลก่อนการโอนเงินเสมอ ใช้บริการตรวจสอบรายชื่อบัญชีมิจฉาชีพผ่านฐานข้อมูลออนไลน์ หรือเช็กชื่อบัญชีปลายทางว่าตรงกับบุคคลที่อ้างไว้หรือไม่
2. หลีกเลี่ยงการกดลิงก์ที่ไม่ทราบแหล่งที่มา หากได้รับข้อความแจ้งเตือนที่สร้างความตกใจ ให้ติดต่อกลับหน่วยงานนั้นผ่านหมายเลข Call Center เท่านั้น
3. เก็บรักษาข้อมูลส่วนบุคคลและรหัส OTP เป็นความลับ เพราะว่ารหัส OTP เป็นรหัสที่ไม่ควรเปิดเผยให้ผู้อื่นทราบไม่ว่าในกรณีใดก็ตาม
4. เพิ่มความปลอดภัยให้กับบัญชีการเงิน การตั้งค่าแจ้งเตือนทุกครั้งที่มีเงินเคลื่อนไหว และการตั้งวงเงินโอนต่อวันให้เหมาะสมกับการใช้จ่ายของตัวเอง เพื่อเป็นอีกหนึ่งแนวทางการป้องกัน ในการเกิดเหตุการณ์โดนสแกมเมอร์ดูดเงินทางบัญชี

ข้อควรปฏิบัติหากตกเป็นเหยื่อสแกมเมอร์

หากพบว่าตนเองได้รับความเสียหาย หรือเผลอหลงเชื่อและโอนเงินไปแล้ว ควรดำเนินการตามขั้นตอนดังต่อไปนี้โดยเร็วที่สุด

1. ติดต่อธนาคารต้นทางและปลายทาง เพื่อประสานงานขออายัดบัญชีเบื้องต้นและระงับการเคลื่อนไหวของเงิน
2. รวบรวมหลักฐานทั้งหมด เก็บหลักฐานที่เป็นประโยชน์ต่อการดำเนินการกับผู้กระทำผิด เช่น ภาพหน้าจอการสนทนา ประวัติการโทร ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง และสลิปการโอนเงิน เพื่อใช้เป็นหลักฐานในการดำเนินคดี
3. แจ้งความผ่านช่องทางที่เป็นทางการ สามารถแจ้งความได้ที่สถานีตำรวจท้องที่ หรือผ่านระบบรับแจ้งความออนไลน์ของศูนย์ปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสารสนเทศ (thaipoliceonline.com)
4. ระมัดระวังการถูกหลอกซ้ำ มักมีมิจฉาชีพแอบอ้างว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญหรือทนายที่สามารถช่วยเหลือทวงเงินคืนได้เพื่อหลอกเอาเงินเพิ่มอีกครั้ง

การป้องกันเชิงรุกจากภัยสแกมเมอร์ที่ไม่ควรมองข้าม

จะเห็นได้ว่า ยุคนี้อาชญากรรมไซเบอร์มีความซับซ้อนมากขึ้น หากใครที่มีความรู้สึกไม่ชอบมาพากล รู้สึกมีความเอะใจตั้งแต่เนิ่น ๆ ว่ากำลังเผชิญหน้ากับสแกมเมอร์ วิธีแก้เผ็ด scammer ที่ดีที่สุด คือการมีสติ และรู้เท่าทันกลโกงต่าง ๆ เพื่อลดความเสี่ยง ไม่ให้ตนเองตกเป็นเหยื่อได้ 

ในขณะเดียวกัน การแชร์ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ ทริคต่าง ๆ ที่เหล่าสแกมเมอร์ใช้ ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีแก้เผ็ด scammer ที่ดีเช่นกัน เพราะข้อมูลเตือนภัยเหล่านี้ จะช่วยให้สังคมรู้เท่าทันมากขึ้น ไม่หลงเชื่อโดยที่ยังไม่ได้ตรวจสอบ และหยุดการสนทนาทันทีเมื่อพบความผิดปกติ

“จำไว้เสมอ ตรวจสอบก่อนโอนทุกครั้ง สงสัยไว้ก่อน ปลอดภัยกว่า”

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสแกมเมอร์

ถ้าถูกสแกมเมอร์โอนเงินไปแล้ว มีโอกาสได้เงินคืนหรือไม่?

โอกาสได้เงินคืนมีแต่น้อยมากขึ้นอยู่กับความเร็วในการดำเนินการ หากแจ้งธนาคารภายใน 30 นาที-1 ชั่วโมงหลังโอน อาจมีโอกาสอายัดบัญชีทันก่อนมิจฉาชีพโอนเงินหนี แต่ส่วนใหญ่สแกมเมอร์จะโอนเงินออกทันทีหรือกระจายไปหลายบัญชี สถิติผู้เสียหายได้เงินคืนไม่ถึง 10% และใช้เวลานานหลายเดือนถึงปี 

วิธีเพิ่มโอกาสเงินคืน: แจ้งธนาคารทันที (Call Center ธนาคารต้นทางและปลายทาง), แจ้งความที่สถานีตำรวจพร้อมหลักฐาน, แจ้งศูนย์ปราบปรามอาชญากรรมทางไอที, ติดตามคดีอย่างใกล้ชิด อย่างไรก็ตามการป้องกันดีกว่าแก้ไขควรระมัดระวังตั้งแต่แรก

สแกมเมอร์ใช้เลขหมายโทรศัพท์แบบไหน และบล็อกได้หรือไม่?

A: สแกมเมอร์ใช้หลายรูปแบบ 1) เบอร์ต่างประเทศขึ้นต้น +66, +84, +855, +95 โทรจากต่างประเทศ หรือใช้แอปฯ เปลี่ยนเบอร์ 2) เบอร์ปลอม Caller ID Spoofingปลอมเบอร์ให้ดูเหมือนเบอร์ธนาคาร หน่วยงานรัฐ 3) เบอร์ซิมเติมเงินซื้อซิมเติมเงินไม่ต้องลงทะเบียน ใช้ทิ้ง 4) Line/WhatsAppใช้แอปฯ แชท โทรฟรี ไม่ต้องเปิดเผยเบอร์จริง การบล็อกบล็อกได้แต่สแกมเมอร์มีเบอร์เยอะ เปลี่ยนใหม่ตลอด 

วิธีรับมือ: ไม่รับสายเบอร์ไม่รู้จัก, ใช้แอปฯ คัดกรอง เช่น Truecaller, WhosCall, เช็กเบอร์ก่อนรับ Google Search "เบอร์นี้", ไม่โทรกลับเบอร์แปลกหน้า

ทำไมห้ามบอกรหัส OTP ให้ใครฟัง แม้จะเป็น "เจ้าหน้าที่ธนาคาร"?

A: OTP (One-Time Password) คือกุญแจสำคัญที่สุดในการยืนยันตัวตนและอนุมัติธุรกรรม ถ้าสแกมเมอร์ได้ OTP = เข้าถึงบัญชีได้ทันทีโอนเงินออก เปลี่ยนรหัสผ่าน ล็อกเราออก 

หลักการ: ธนาคารและหน่วยงานจริงไม่เคยขอ OTP ทางโทรศัพท์หรือแชทเพราะ OTP ออกแบบให้เราใส่ในระบบเท่านั้น ไม่ใช่บอกคนอื่น 

กลลวง: สแกมเมอร์แอบอ้างว่า "กำลังตรวจสอบบัญชี", "ยกเลิกธุรกรรมผิดปกติ", "ยืนยันตัวตนเพื่อความปลอดภัย" แล้วขอ OTP ทันที กฎเหล็ก: ไม่บอก OTP ให้ใครไม่ว่ากรณีใดหากมีคนขอ = 100% สแกมเมอร์ แม้แต่เจ้าหน้าที่ธนาคารจริงก็ไม่มีสิทธิ์ขอ