หลายคนอยากเริ่มต้นวางแผนการเงิน เพื่อเก็บเงินก้อนใหญ่ แต่พอเจอภาวะ "ใช้เงินเดือนชนเดือน" ก็อาจทำให้รู้สึกท้อจนล้มเลิกไปง่าย ๆ ทั้งที่จริงแล้ว การวางแผนการเงินไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่คือ "แผนที่ชีวิต" ที่ช่วยให้เราเท่าทันสุขภาพทางการเงินของตัวเอง ตั้งแต่การจัดการรายรับ-รายจ่าย ไปจนถึงการรับมือกับเหตุฉุกเฉินที่ไม่คาดฝัน 

หากคุณอยากสร้างความมั่นคงและใช้ชีวิตได้อย่างสบายใจโดยไม่ต้องกังวลเรื่องเงินในอนาคต บทความนี้จะพาคุณไปหาคำตอบว่า “การวางแผนทางการเงิน” มีอะไรบ้าง กับ 5 ขั้นตอนฉบับมือใหม่ที่เปลี่ยนเรื่องยากให้เป็นเรื่องง่าย เพื่อให้คุณลงมือทำ และเริ่มต้นสร้างความมั่นคงได้จริง

แชร์ทริค 5 ขั้นตอนวางแผนการเงิน ฉบับมือใหม่หัดออม

ขั้นตอนที่ 1 Check-up สุขภาพการเงินของตัวเองก่อนเริ่มออม

การวางแผนทางการเงินขั้นตอนแรกที่สำคัญที่สุดคือ การรู้จักตัวเอง สิ่งแรกที่ต้องทำคือการสำรวจ "ต้นทุน" ของเราก่อน เหมือนสุภาษิตที่ว่า "รู้เขา รู้เรา รบร้อยครั้ง ชนะร้อยครั้ง" การวางแผนการเงินก็เช่นกัน หากเราชนะใจตัวเองและรู้เท่าทันพฤติกรรมการใช้เงินของตัวเองได้ เป้าหมายที่ตั้งไว้ก็ไม่ไกลเกินเอื้อม 

เริ่มต้นสำรวจตัวเองอย่างไรให้เห็นผล? แน่นอนว่าหลายคนมักตกหลุมพรางคำว่า "พอมีพอใช้" แต่พอเอาเข้าจริงกลับต้องลุ้นทุกสิ้นเดือน การสำรวจตัวเองที่ถูกต้องจึงต้องเริ่มจาก "การเลิกหลอกตัวเอง" และหันมาจดบันทึกข้อมูลสำคัญ 3 ส่วนหลัก เพื่อให้เห็นภาพรวมว่าเงินของเราไหลไปทางไหนบ้าง

• รายรับ - เงินเดือน หรือรายได้เสริมต่าง ๆ 
• รายจ่าย - ทั้งค่าใช้จ่ายคงที่ (Fixed Cost) เช่น ค่าหอ และรายจ่ายผันแปร เช่น ค่ากิน หรือค่าช้อปปิ้ง เป็นต้น
• เงินออม - เงินออม หรือ เงินที่เก็บสะสมไว้เพื่ออนาคต

ขั้นตอนที่ 4  สร้าง "ระบบเงินออม" อย่างมีวินัย หัวใจสำคัญของการลงมือทำ

สิ่งที่แบ่งแยก "คนที่มีแค่แผน" กับ "คนที่มีเงินเก็บจริง" ก็คือการลงมือทำ แผนการเงินส่วนใหญ่มักไปไม่ถึงฝั่งฝันเพราะขาดความสม่ำเสมอ ดังนั้น การวางแผนการเงินที่ประสบความสำเร็จได้จริง จึงต้องอาศัยการสร้างระบบที่ช่วยให้เราลงมือปฏิบัติได้อย่างต่อเนื่อง เพื่อเปลี่ยนตัวเลขในความฝันให้กลายเป็นเงินในบัญชีจริง ๆ

• สร้างวินัยด้วยกฎ "ออมก่อนใช้" 

วิธีการวางแผนการเงินที่ง่ายและได้ผลที่สุด คือ เมื่อรายได้เข้าบัญชี สิ่งแรกที่ต้องทำคือหักออมหรือลงทุนทันที แล้วจึงค่อยนำเงินส่วนที่เหลือไปบริหารจัดการใช้จ่าย เพราะหากเราเลือก "ใช้ก่อนเหลือค่อยออม" เรามักจะพ่ายแพ้ต่อสิ่งเร้าและข้ออ้างต่าง ๆ จนสุดท้ายไม่เหลือเงินเก็บตามเป้าหมาย 

• เปลี่ยนวินัยให้เป็น "อัตโนมัติ" (Auto-Pilot) 

หากคุณไม่อยากสู้กับใจตัวเองทุกเดือน แนะนำให้ใช้ตัวช่วยอย่าง การสั่งหักบัญชีอัตโนมัติ เพื่อโอนเงินเข้าบัญชีเงินออมหรือกองทุนรวมทันทีในวันที่เงินเดือนออก วิธีนี้จะช่วยสร้างวินัยแบบอัตโนมัติที่ทำให้คุณเก็บออมได้ตามแผนโดยไม่ต้องรอให้ถึงปลายเดือน

• ติดตามและประเมินผล เพื่อความสำเร็จที่ยั่งยืน 

การมีระบบที่ดีแล้ว อีกสิ่งที่ขาดไม่ได้คือการ "ตรวจสอบสภาพวินัยการออม" หรือการติดตามผลการปฏิบัติเป็นประจำนั่นเอง 

• ตรวจเช็กผลรายเดือน 

โดยลองสละเวลาช่วงสิ้นเดือนดูว่า เราใช้จ่ายเกินงบที่ตั้งไว้ในส่วนไหนไหม หรือมีค่าใช้จ่ายไม่คาดคิดอะไรเกิดขึ้นบ้าง 

• ประเมินผลทุก 6 เดือน 

กลับมาดูเป้าหมายที่เราตั้งไว้ว่า "เงินออมโตขึ้นตามแผนไหม?" หากทำได้ตามเป้า อย่าลืมให้รางวัลตัวเองเล็ก ๆ น้อย ๆ เพื่อเป็นกำลังใจ แต่หากยังไม่ได้ตามเป้า ก็แค่ปรับแผนใหม่ให้สอดคล้องกับความเป็นจริงมากขึ้น

ขั้นตอนที่ 5 อัปเกรดแผนการเงินให้เท่าทันทุกช่วงจังหวะชีวิต

การวางแผนการเงินไม่ใช่เรื่องที่ "ทำครั้งเดียวแล้วจบไป" เพราะชีวิตคนเรามีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา การหมั่นกลับมาตรวจสอบแผนการเงินจึงเปรียบเสมือนการอัปเดตระบบ GPS ให้เป็นปัจจุบัน เพื่อให้แน่ใจว่าคุณยังคงอยู่บนเส้นทางที่ถูกต้องสู่เป้าหมายที่ตั้งไว้

ทำไมการทบทวนแผนการเงินจึงสำคัญ? 
 การทบทวนจะช่วยให้เราประเมินได้ว่าแผนที่วางไว้ประสบความสำเร็จมากน้อยแค่ไหน ผลตอบแทนจากการลงทุนเป็นไปตามคาดหรือไม่ และที่สำคัญคือทำให้เราเท่าทันต่อ "สภาวะเศรษฐกิจ" ที่เปลี่ยนแปลงไป หากสถานการณ์เปลี่ยนหรือผลลัพธ์ไม่เป็นไปตามเป้า เราจะได้ปรับกลยุทธ์หรือเปลี่ยนผลิตภัณฑ์การลงทุนให้เหมาะสมกับช่วงเวลานั้น ๆ ได้ทันท่วงที 

นอกจากนี้ การทบทวนยังช่วยให้เราสำรวจ "เป้าหมายของตัวเอง" ว่ายังเหมือนเดิมอยู่หรือไม่ เพราะในแต่ละช่วงวัย ความต้องการและความสามารถในการรับความเสี่ยงอาจเปลี่ยนไป การปรับแผนให้ยืดหยุ่นจะช่วยให้เป้าหมายมีความเป็นไปได้จริงมากที่สุด

เพื่อให้การออมเงินไปถึงเป้าหมายที่ตั้งไว้ คุณควรทบทวนแผนการเงินอย่างน้อยที่สุด ปีละ 1 - 2 ครั้ง หรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต เช่น การเปลี่ยนงาน รายได้เพิ่มขึ้น แต่งงาน หรือมีสมาชิกใหม่ในครอบครัว เพื่อพิจารณาว่าควรจะเพิ่มเงินลงทุน หรือปรับเปลี่ยนสัดส่วนการออมเพื่อให้สอดรับกับรายได้และภาระที่เพิ่มขึ้นนั่นเอง

แม้ว่าคุณจะไม่เคยมีประสบการณ์ในการวางแผนทางการเงินมาก่อน แต่หากมีความตั้งใจจริง มีวินัยที่จะทำตามเป้าหมาย และหมั่นปรับจูนแผนให้เข้ากับชีวิต โอกาสที่จะมีเงินเก็บเป็นกอบเป็นกำเพื่อสร้างความมั่นคงในวัยเกษียณก็ไม่ใช่เรื่องไกลตัว เพราะอนาคตที่สดใสเกิดขึ้นได้จากวินัยในวันนี้ และคุณสามารถเริ่มต้นสร้างความมั่นคงได้จริงด้วยมือของคุณเอง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการวางแผนทางการเงิน

การวางแผนการเงินควรเริ่มต้นตอนอายุเท่าไหร่ถึงจะดีที่สุด?

ยิ่งเริ่มเร็วยิ่งดี แต่ถ้าจะให้ระบุช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุด คือตั้งแต่เริ่มมีรายได้ครั้งแรก ไม่ว่าจะเป็นงานพาร์ตไทม์ตอนเรียนมหาวิทยาลัยหรือเงินเดือนแรกหลังเรียนจบ เพราะการเริ่มวางแผนการเงินตั้งแต่อายุ 20 ต้น ๆ จะทำให้คุณได้เปรียบเรื่อง "เวลา" ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ดอกเบี้ยทบต้นทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม หากคุณเพิ่งเริ่มตอนอายุ 30 หรือ 40 ก็ไม่ถือว่าสายเกินไป เพราะการเริ่มต้นวันนี้ย่อมดีกว่าไม่เริ่มเลย

การวางแผนทางการเงินสำหรับคนเป็นฟรีแลนซ์หรือรายได้ไม่คงที่ ต้องปรับอย่างไร?

สำหรับคนที่มีรายได้ไม่คงที่ หลักการวางแผนทางการเงินยังคงเหมือนเดิม แต่ต้องปรับวิธีการให้ยืดหยุ่นมากขึ้น โดยมีแนวทางสำคัญดังนี้

• ใช้ "รายได้เฉลี่ย" ย้อนหลัง 6-12 เดือนเป็นฐานในการคำนวณงบประมาณ แทนการใช้ตัวเลขเดือนใดเดือนหนึ่ง
• เพิ่มเงินสำรองฉุกเฉินเป็น 6-12 เท่าของค่าใช้จ่ายรายเดือน (มากกว่าคนมีเงินเดือนประจำ) เพื่อรองรับช่วงที่งานน้อย
• ในเดือนที่รายได้สูงกว่าปกติ ควรแบ่งเงินส่วนเกินเข้าบัญชีสำรองเพิ่มเติม แทนที่จะนำไปใช้จ่ายทั้งหมด
• กำหนด "เพดานค่าใช้จ่ายคงที่" ให้ต่ำที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อลดภาระในเดือนที่รายได้ตก

วางแผนการเงินแล้วแต่ยังเก็บเงินไม่อยู่ ควรแก้ปัญหาอย่างไร?

ปัญหานี้มักเกิดจาก 3 สาเหตุหลัก ซึ่งแต่ละข้อมีวิธีแก้ที่ต่างกัน

สาเหตุแรกคือ ตั้งเป้าออมสูงเกินไปจนรู้สึกอึดอัด ทำให้ล้มเลิกกลางทาง วิธีแก้คือเริ่มจากจำนวนเล็ก ๆ ที่ไม่กระทบชีวิตประจำวัน แม้จะเป็นแค่วันละ 50 บาทก็ตาม แล้วค่อย ๆ เพิ่มขึ้นเมื่อเริ่มเป็นนิสัย

สาเหตุที่สองคือ ยังไม่ได้แยกบัญชีออมออกจากบัญชีใช้จ่าย ทำให้เงินออมถูกนำไปใช้โดยไม่รู้ตัว ควรเปิดบัญชีแยกต่างหากและตั้งระบบหักอัตโนมัติทันทีที่เงินเดือนเข้า

สาเหตุที่สามคือ มี "รายจ่ายรั่ว" ที่มองไม่เห็น เช่น ค่าสมัครสมาชิกรายเดือนที่ไม่ได้ใช้ หรือค่ากาแฟเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่รวมกันแล้วเป็นเงินก้อนโต ลองจดรายจ่ายทุกรายการเป็นเวลา 1 เดือน แล้วจะเห็นจุดที่ปรับลดได้ชัดเจน