‘จดทะเบียนสมรสดีมั้ย?’ น่าจะเป็นคำถามของใครหลายคนที่กำลังวางแผนแต่งงานอยู่ อันที่จริงการแต่งงานนั้นไม่ได้บังคับเรื่องการจดทะเบียนสมรส กล่าวคือ การจดทะเบียนสมรสขึ้นอยู่กับความสมัครใจของทั้งสองฝ่าย แล้วเราจะตัดสินใจอย่างไร

อายุเท่าไหร่สามารถจดทะเบียนสมรสได้

ผู้ที่ประสงค์จะจดทะเบียนสมรส ต้องมีอายุ ไม่ต่ำกว่า 17 ปีบริบูรณ์ หากอายุต่ำกว่านั้น จะต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อนจึงจะสามารถสมรสได้ ส่วนผู้ที่มีอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป สามารถดำเนินการจดทะเบียนสมรสด้วยตนเองโดยไม่ต้องมีผู้ปกครองให้ความยินยอม

เงื่อนไขของผู้มีสิทธิ์จดทะเบียนสมรสมีอะไรบ้าง

1. มีอายุอย่างน้อย 17 ปีบริบูรณ์
2. ไม่เป็นผู้วิกลจริตหรือไร้ความสามารถ
3. ไม่มีคู่สมรสอยู่ก่อนแล้ว
4. ไม่เป็นญาติสายตรง เช่น พี่น้องร่วมบิดามารดา
5. ผู้รับบุตรบุญธรรมไม่สามารถสมรสกับบุตรบุญธรรมของตนเองได้
6. หญิงที่เป็นหม้าย ต้องเว้นระยะเวลาอย่างน้อย 310 วันหลังจากการสิ้นสุดการสมรสครั้งก่อน เว้นแต่กรณี:
   1. คลอดบุตรในระหว่างนั้น
   2. มีใบรับรองแพทย์ยืนยันว่าไม่ได้ตั้งครรภ์
   3. สมรสกับคู่สมรสเดิม
   4. ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้สมรสได้

เอกสารที่ต้องใช้ในการจดทะเบียนสมรสมีอะไรบ้าง

• บัตรประชาชน หรือบัตรราชการอื่นที่ออกโดยหน่วยงานรัฐ
• สำเนาทะเบียนบ้าน
• สำหรับชาวต่างชาติ:
  • หนังสือเดินทาง (Passport)
  • หนังสือรับรองสถานภาพโสดจากสถานทูตหรือกงสุล พร้อมฉบับแปลไทยที่ผ่านการรับรองแล้ว

เอกสารเพิ่มเติมกรณีพิเศษในการจดทะเบียนสมรสมีอะไรบ้าง

นอกจากเอกสารหลักที่ใช้ทั่วไป หรือเอกสารเฉพาะสำหรับคู่สมรสชาวต่างชาติแล้ว ยังมี เอกสารกรณีพิเศษ ที่อาจต้องใช้ในบางสถานการณ์ เพื่อให้การจดทะเบียนสมรสดำเนินไปได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย ดังนี้

1. หนังสือให้ความยินยอมจากผู้ปกครอง
   ใช้ในกรณีที่คู่สมรสมีอายุระหว่าง 17–19 ปีบริบูรณ์ โดยผู้ปกครองต้องลงนามยินยอมให้สามารถสมรสได้ตามกฎหมาย
2. คำสั่งศาลอนุญาตให้สมรสได้ 
   หากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีอายุต่ำกว่า 17 ปีบริบูรณ์ จะต้องได้รับคำสั่งศาลอนุญาตก่อนจึงจะสามารถจดทะเบียนสมรสได้
3. ใบรับรองแพทย์ยืนยันการไม่ตั้งครรภ์ 
   ใช้ในกรณีที่หญิงหม้ายประสงค์จะสมรสใหม่ ภายใน 310 วัน นับจากวันที่สามีเดิมถึงแก่กรรม โดยแพทย์ต้องออกใบรับรองว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ เพื่อยืนยันความพร้อมตามกฎหมาย

ขั้นตอนการจดทะเบียนสมรสอย่างละเอียด

เมื่อจัดเตรียมเอกสารที่จำเป็นทั้งหมดเรียบร้อยแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการดำเนินการ จดทะเบียนสมรสอย่างเป็นทางการ โดยมีกระบวนการสำคัญที่ควรทราบดังนี้

1. ยื่นคำร้องขอจดทะเบียนสมรส [H3]

คู่สมรสต้องเดินทางไปยัง สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ ในวันและเวลาราชการ โดยไม่จำเป็นต้องเป็นพื้นที่ตามทะเบียนบ้าน ทั้งสองฝ่ายต้องไปด้วยตนเองพร้อมพยานจำนวน 2 คน เมื่อถึงที่หมาย ให้กรอกแบบคำร้องขอจดทะเบียนสมรสตามที่เจ้าหน้าที่จัดเตรียมไว้

2. เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสารและคุณสมบัติ [H3]

หลังจากยื่นคำร้อง เจ้าหน้าที่จะทำการตรวจสอบเอกสารทั้งหมด รวมถึงตรวจสอบว่าคู่สมรสมีคุณสมบัติตรงตามที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ เช่น

• อายุครบตามเกณฑ์
• ไม่เป็นญาติสายตรง
• ไม่มีคู่สมรสอยู่ก่อนแล้ว

หากมีเอกสารไม่ครบหรือพบปัญหา เจ้าหน้าที่จะแจ้งให้กลับมาแก้ไขและยื่นใหม่

3. การลงนามในทะเบียนสมรส [H3]

เมื่อผ่านการตรวจสอบและยืนยันความถูกต้องครบถ้วนแล้ว เจ้าหน้าที่จะเชิญคู่สมรสและพยานทั้งสองลงนามในทะเบียนสมรสต่อหน้านายทะเบียน จากนั้นนายทะเบียนจะออก ใบสำคัญการสมรส ให้ในทันที ซึ่งเป็นหลักฐานทางกฎหมายยืนยันสถานะการสมรสของทั้งคู่

จดทะเบียนสมรสโดยไม่เปลี่ยนนามสกุลอย่างไร? [H2]

หากฝ่ายหญิงต้องการคงนามสกุลเดิมไว้หลังสมรส สามารถแจ้งเจ้าหน้าที่ได้ในวันที่ทำการจดทะเบียนสมรส โดยไม่ต้องใช้เอกสารเพิ่มเติมจากเอกสารปกติ

จดทะเบียนสมรสที่ไหน

• สำนักงานเขต
• ที่ว่าการอำเภอ
• สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยในต่างประเทศ
• สถานที่จัดพิเศษในวันสำคัญ เช่น วันวาเลนไทน์

พยานในการจดทะเบียนสมรสต้องมีใครบ้าง

ต้องมีพยานที่บรรลุนิติภาวะแล้ว 2 คน ลงนามรับรองการสมรส ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นญาติ อาจเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ดำเนินการจดทะเบียนก็ได้

ขั้นตอนการจดทะเบียนสมรสมีอะไรบ้าง

1. เตรียมเอกสารให้ครบถ้วน
2. เดินทางไปยังสำนักงานเขต อำเภอ หรือสถานที่ที่กำหนด
3. ยื่นคำร้องขอจดทะเบียนสมรส พร้อมกรอกแบบฟอร์ม
4. ตรวจสอบความถูกต้องและเซ็นชื่อรับรอง
5. รับใบทะเบียนสมรสเป็นหลักฐาน

ค่าธรรมเนียมจดะเบียนสมรสราคาเท่าไหร่

• จดทะเบียนสมรสที่สำนักงานเขต/อำเภอ: ไม่เสียค่าใช้จ่าย
• หากจดทะเบียนนอกสถานที่: มีค่าธรรมเนียม 200 บาท และค่าเดินทางของเจ้าหน้าที่เพิ่มเติม

• ค่าคัดสำเนาเอกสาร กรณีต้องการคัดสำเนาทะเบียนสมรสในภายหลัง มีค่าธรรมเนียมฉบับละ 10-30 บาท ขึ้นอยู่กับประเภทของเอกสาร

จดทะเบียนสมรสกับชาวต่างชาติอย่างไร

ฝ่ายไทยต้องเตรียม:

• บัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทาง
• พยานอย่างน้อย 2 คน

ฝ่ายต่างชาติเตรียม:

• ใบรับรองสถานภาพโสด (ออกโดยหน่วยงานรัฐในประเทศตนเอง) แปลไทยและรับรองเอกสารจากกรมการกงสุล
• หนังสือเดินทาง
• หากอายุต่ำกว่า 20 ปี ต้องมีผู้ปกครองให้ความยินยอม
• พยาน 2 คน

จองคิวจดทะเบียนสมรสออนไลน์อย่างไร

แม้การสมรสจะต้องดำเนินการต่อหน้าเจ้าหน้าที่ แต่คู่สมรสสามารถ จองคิวออนไลน์ล่วงหน้า ได้ที่เว็บไซต์ www.bora.dopa.go.th เพื่อเลือกวันและเวลาที่สะดวก ลดระยะเวลาการรอในวันจริง

ข้อดี ข้อเสียของการจดทะเบียนสมรสมีอะไรบ้าง?

ข้อควรรู้ก่อนการจดทะเบียนสมรส

ก่อนเดินทางไปจดทะเบียนสมรส คู่สมรสควรทราบรายละเอียดสำคัญบางประการ เพื่อให้กระบวนการเป็นไปอย่างราบรื่นและไม่เกิดความล่าช้าในขั้นตอนต่าง ๆ

1. เรื่องการเปลี่ยนนามสกุล ภายหลังการสมรส ฝ่ายหญิงสามารถเลือกได้เอง ว่าจะ
   • ใช้นามสกุลของฝ่ายชาย,
   • คงใช้นามสกุลเดิมของตนเอง, หรือ
   • ใช้นามสกุลร่วม (ทั้งสองฝ่าย)
     โดยต้องแจ้งความประสงค์ต่อเจ้าหน้าที่ในวันที่ทำการจดทะเบียนสมรส
2. การจองคิวนัดหมายล่วงหน้า
   หลายสำนักงานเขตและที่ว่าการอำเภอเปิดให้บริการ จองคิวออนไลน์ เพื่อความสะดวกและลดเวลารอในวันยื่นคำร้อง คู่สมรสสามารถตรวจสอบและจองคิวได้ผ่านเว็บไซต์ของหน่วยงานนั้น ๆ หรือผ่านพอร์ทัลกลางของกรมการปกครอง
3. การแปลและรับรองเอกสารต่างประเทศ
   สำหรับผู้ที่มีเอกสารภาษาอังกฤษหรือภาษาต่างประเทศ เช่น ใบรับรองโสดหรือหนังสือเดินทาง ควร แปลเป็นภาษาไทย และนำไป รับรองเอกสารที่กรมการกงสุลหรือสถานทูตที่เกี่ยวข้อง การดำเนินการส่วนนี้อาจใช้เวลาหลายวัน ควรเตรียมล่วงหน้าเพื่อไม่ให้กระทบต่อวันจดทะเบียนจริง
4. การจดทะเบียนในวันพิเศษ
   ในวันสำคัญ เช่น วันวาเลนไทน์ หรือวันแห่งความรัก หลายพื้นที่จะจัดกิจกรรมพิเศษให้คู่รักมาจดทะเบียนสมรส ซึ่งอาจมีผู้เข้าร่วมจำนวนมาก หากต้องการเข้าร่วม ควร ลงทะเบียนหรือจองคิวล่วงหน้า เพื่อไม่พลาดโอกาสสำคัญ

กล่าวโดยสรุป ความรักไม่ได้อยู่ที่ทะเบียนสมรส หรือกฎหมาย แต่อยู่ที่หัวใจของคู่รัก ทำให้การจดทะเบียนสมรสจะดีกับเราหรือไม่ ก็อยู่ที่การพูดคุยของทั้ง 2 ฝ่าย และความเข้าใจในบทบาทหน้าที่ของแต่ละฝ่าย และหาข้อตกลงร่วมกันบนพื้นฐานของความสุขในครอบครัวจะดีกว่า

บทความโดย :  นิภาพันธ์ พูนเสถียรทรัพย์ CFP®   นักวางแผนการเงินอิสระ นักเขียนและวิทยากร