ในช่วงที่เศรษฐกิจและอัตราดอกเบี้ยเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ การสร้างพอร์ตการลงทุนที่ดีนั้นจึงไม่ใช่แค่เรื่องของการมองหาผลตอบแทน แต่ต้องคำนึงถึงการกระจายความเสี่ยงและความมั่นคงควบคู่กันไป “ตราสารหนี้” เป็นหนึ่งในทางเลือกที่ช่วยเพิ่มสมดุลให้พอร์ต โดยเฉพาะกับผู้ที่ต้องการเริ่มลงทุนอย่างค่อยเป็นค่อยไป

อย่างไรก็ตาม ก่อนตัดสินใจลงทุน ควรทำความเข้าใจก่อนว่า ตราสารหนี้คืออะไร ให้ผลตอบแทนอย่างไร และมีความเสี่ยงด้านใดบ้าง เพราะการลงทุนที่เหมาะสมไม่ได้ขึ้นอยู่กับประเภทสินทรัพย์เพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องสอดคล้องกับเป้าหมายทางการเงิน ระยะเวลาลงทุน และระดับความเสี่ยงที่แต่ละคนยอมรับได้อีกด้วย

ทำความรู้จัก ตราสารหนี้ (Bond) คืออะไร?

1.ตราสารหนี้ (Bond) คือ ตราสารทางการเงินที่ออกโดย รัฐบาล หน่วยงานภาครัฐ บริษัทเอกชน หรือองค์กรต่างประเทศเพื่อระดมทุน เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการรับผลตอบแทนอย่างสม่ำเสมอ โดยนักลงทุนจะอยู่ในฐานะ “เจ้าหนี้” ที่ให้รัฐบาลหรือบริษัทกู้ยืมเงิน แลกกับดอกเบี้ยตามเงื่อนไขและเงินต้นที่จะได้รับคืนเมื่อครบกำหนด ตัวอย่างตราสารหนี้ที่พบได้ทั่วไป ได้แก่ ตั๋วเงินคลัง พันธบัตรรัฐบาล และหุ้นกู้เอกชน 

อย่างไรก็ตาม แม้ตราสารหนี้มักให้ผลตอบแทนสม่ำเสมอและมีความผันผวนน้อยกว่าหุ้น แต่ยังมีความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระหนี้ นักลงทุนจึงควรพิจารณาความน่าเชื่อถือของผู้ออกตราสารควบคู่กับผลตอบแทนและระยะเวลาลงทุนไปพร้อม ๆ กัน

ตราสารหนี้มีอะไรบ้าง? แบ่งได้กี่ประเภท?

ตราสารหนี้มีหลายรูปแบบ แต่ละประเภทแตกต่างกันทั้งผู้ออกตราสาร อายุการลงทุน ผลตอบแทน และระดับความเสี่ยง โดยทั่วไปแล้ว ตราสารหนี้สามารถแบ่งออกได้ตามเกณฑ์สำคัญดังต่อไปนี้

ตราสารหนี้แบ่งตามผู้ออกตราสาร

การพิจารณาว่าใครเป็นผู้ออกตราสารหนี้ ช่วยให้นักลงทุนประเมินความน่าเชื่อถือและความเสี่ยงในการชำระคืนได้ง่ายขึ้น โดยตราสารหนี้แบ่งตามผู้ออกตราสารได้แก่

• ตราสารหนี้ภาครัฐ (Government Securities) เช่น ตั๋วเงินคลัง พันธบัตรรัฐบาล พันธบัตรธนาคารแห่งประเทศไทย และพันธบัตรรัฐวิสาหกิจ โดยแต่ละประเภทอาจมีความเสี่ยงและเงื่อนไขการค้ำประกันแตกต่างกัน
• ตราสารหนี้ภาคเอกชน (Corporate Bonds) หรือหุ้นกู้ ซึ่งบริษัทออกเพื่อระดมทุน โดยทั่วไปอาจให้อัตราผลตอบแทนสูงกว่าตราสารภาครัฐที่มีอายุและเงื่อนไขใกล้เคียงกัน เพื่อชดเชยความเสี่ยงด้านเครดิตและสภาพคล่อง
• 3. ตราสารหนี้ที่ออกโดยองค์กรต่างประเทศ เช่น รัฐบาลต่างประเทศหรือบริษัทต่างชาติ ซึ่งอาจมีความเสี่ยงเพิ่มเติมด้านประเทศและอัตราแลกเปลี่ยน

ตราสารหนี้แบ่งตามอายุของตราสาร

สำหรับตราสารหนี้แบ่งตามอายุของตราสาร จะมีเกณฑ์การแบ่งที่ต่างกันตามประเภทตราสาร และตลาด โดยทั่วไปแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลัก ดังนี้

• ตราสารหนี้ระยะสั้น (Short-term) โดยทั่วไปหากเป็นตราสารของรัฐบาลจะมีอายุไม่เกิน 365 วัน ขณะที่ตราสารหนี้ภาคเอกชนจะมีอายุไม่เกิน 270 วัน จึงเหมาะสำหรับบริหารสภาพคล่องหรือพักเงินในระยะสั้น เนื่องจากราคามักผันผวนน้อยกว่าตราสารที่มีอายุยาว
• ตราสารหนี้ระยะกลาง (Medium-term) มีอายุประมาณ 1–10 ปี ช่วยสร้างสมดุลระหว่างระยะเวลาลงทุนกับโอกาสรับผลตอบแทน จึงเหมาะกับเป้าหมายทางการเงินระยะกลาง เช่น การศึกษาหรือการซื้อที่อยู่อาศัย
• ตราสารหนี้ระยะยาว (Long-term) มีอายุมากกว่า 10 ปี เหมาะกับผู้ที่ต้องการรับดอกเบี้ยต่อเนื่องในระยะยาว แต่ราคาจะอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยมากกว่า 

ตราสารหนี้แบ่งตามลักษณะผลตอบแทน

ตราสารหนี้แต่ละประเภทมีวิธีจ่ายผลตอบแทนต่างกัน นักลงทุนจึงควรเลือกให้เหมาะกับความต้องการใช้เงินและมุมมองต่อทิศทางดอกเบี้ย โดยแบ่งได้เป็น 3 รูปแบบหลัก คือ

• อัตราดอกเบี้ยคงที่ (Fixed Rate Bond) จ่ายดอกเบี้ยในอัตราที่กำหนดไว้ตลอดอายุตราสาร ช่วยให้คาดการณ์รายรับและวางแผนการเงินได้ง่าย แต่ผลตอบแทนจะไม่เพิ่มขึ้นตามตลาดหากอัตราดอกเบี้ยปรับตัวสูงขึ้น
• อัตราดอกเบี้ยลอยตัว (Floating Rate Bond) ปรับดอกเบี้ยตามอัตราอ้างอิงที่กำหนด จึงช่วยลดผลกระทบในช่วงดอกเบี้ยขาขึ้นได้บางส่วน ขณะเดียวกัน รายรับอาจลดลงเมื่ออัตราอ้างอิงปรับตัวลง
• ตราสารหนี้ไม่จ่ายดอกเบี้ย (Zero Coupon Bond) ไม่มีดอกเบี้ยจ่ายระหว่างทาง แต่จำหน่ายในราคาต่ำกว่ามูลค่าหน้าตั๋ว และจ่ายคืนเต็มมูลค่าเมื่อครบกำหนด ผลตอบแทนจึงมาจากส่วนต่างของราคา เหมาะกับผู้ที่ไม่ต้องการกระแสเงินสดระหว่างลงทุนและสามารถถือจนครบอายุได้

ตราสารหนี้ทำงานอย่างไร?

การลงทุนในตราสารหนี้ไม่ได้มีเพียงการรอรับดอกเบี้ย แต่ยังเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย ราคาตลาด และระยะเวลาถือครอง โดยมีกลไกสำคัญที่นักลงทุนควรเข้าใจ 4 ประการ

1. ราคาและอัตราผลตอบแทนเคลื่อนไหวสวนทางกัน สำหรับตราสารหนี้อัตราดอกเบี้ยคงที่ เมื่ออัตราผลตอบแทนในตลาด (Market Yield) ปรับสูงขึ้น ราคาตราสารเดิมมักลดลง เพราะอัตราดอกเบี้ยที่ตราสารจ่ายยังคงเท่าเดิม ราคาจึงต้องปรับเพื่อให้ผลตอบแทนของผู้ซื้อรายใหม่ใกล้เคียงกับระดับตลาด ในทางกลับกัน หากอัตราผลตอบแทนในตลาดลดลง ราคาตราสารเดิมมักปรับสูงขึ้น
2. รับดอกเบี้ยตามเงื่อนไขของตราสาร ตราสารหนี้ส่วนใหญ่จะจ่ายดอกเบี้ยหรือคูปองตามรอบที่กำหนด เช่น ทุก 3 เดือนหรือทุก 6 เดือน จึงสามารถช่วยสร้างกระแสเงินสดระหว่างการลงทุนได้ อย่างไรก็ตาม อัตราและความถี่ในการจ่ายจะแตกต่างกันไปตามตราสารแต่ละรุ่น
3. รับเงินต้นคืนเมื่อครบกำหนด เมื่อถือตราสารหนี้จนครบอายุ นักลงทุนจะได้รับเงินต้นคืนตามมูลค่าและเงื่อนไขที่ระบุ หากผู้ออกตราสารสามารถชำระหนี้ได้ตามกำหนด ดังนั้น นอกจากอายุของตราสารแล้ว ควรพิจารณาความน่าเชื่อถือของผู้ออกและศึกษาข้อกำหนดของตราสารแต่ละรุ่นควบคู่กัน
4. อาจขายต่อได้ในตลาดรอง ตราสารหนี้บางรุ่นสามารถซื้อขายก่อนครบกำหนดผ่านตลาดรองได้ อย่างไรก็ตาม ผู้ลงทุนอาจไม่สามารถขายได้ทันทีหรือขายได้ในราคาที่ต้องการ โดยราคาขายอาจสูงหรือต่ำกว่าราคาที่ซื้อมา ขึ้นอยู่กับอัตราผลตอบแทนในตลาด ภาวะตลาด และสภาพคล่องของตราสาร จึงมีทั้งโอกาสได้รับกำไรและความเสี่ยงขาดทุนจากส่วนต่างราคา

ทำไมนักลงทุนถึงเลือกตราสารหนี้?

ตราสารหนี้เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยสร้างสมดุลให้พอร์ตการลงทุน โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการลดความผันผวนหรือมองหากระแสเงินสดที่คาดการณ์ได้มากขึ้น ซึ่งเหตุผลที่นักลงทุนมักเลือกลงทุนตราสารหนี้ มีดังนี้

1. มีความผันผวนน้อยกว่าหุ้นบางประเภท ตราสารหนี้ที่มีคุณภาพเครดิตดีและโครงสร้างไม่ซับซ้อนมักมีความผันผวนน้อยกว่าหุ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าตราสารหนี้ทุกประเภทมีความเสี่ยงต่ำ ผู้ลงทุนต้องพิจารณาอันดับเครดิต อายุของตราสาร สภาพคล่อง หลักประกัน และลำดับสิทธิประกอบกัน
   
   ในกรณีที่บริษัทถูกพิทักษ์ทรัพย์ ล้มละลาย หรือชำระบัญชี ผู้ถือตราสารหนี้โดยทั่วไปมีสิทธิเรียกร้องก่อนผู้ถือหุ้น แต่ลำดับการได้รับชำระหนี้ยังขึ้นกับว่าตราสารนั้นมีประกัน ไม่ด้อยสิทธิ หรือด้อยสิทธิ

2. ช่วยสร้างรายได้จากดอกเบี้ย ตราสารหนี้ที่จ่ายดอกเบี้ยจะมีกำหนดรอบการจ่ายไว้อย่างชัดเจน ช่วยให้นักลงทุนสามารถวางแผนกระแสเงินสดได้ง่ายขึ้น และยังเหมาะกับนักลงทุนที่ต้องการรายรับระหว่างลงทุนหรือนำผลตอบแทนไปลงทุนต่อ
3. กระจายความเสี่ยงของพอร์ต การถือตราสารหนี้ควบคู่กับหุ้นในพอร์ตลงทุน ยังเป็นการกระจายความเสี่ยงในการลงทุน ลดการพึ่งพาสินทรัพย์ประเภทใดประเภทหนึ่ง พร้อมทั้งยังช่วยลดความผันผวนของพอร์ตในบางช่วงอีกด้วย
4. ทางเลือกสำหรับผู้ที่รับความผันผวนได้ไม่สูง ตราสารหนี้ยังถือป็นจุดเริ่มต้นสำหรับผู้ลงทุนที่ยังไม่พร้อมรับความผันผวนมากเท่าตลาดหุ้น แต่ควรเลือกประเภท อายุ และความน่าเชื่อถือของผู้ออกให้เหมาะกับระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้
5. คาดการณ์ผลตอบแทนได้ง่ายขึ้นเมื่อถือจนครบกำหนด นักลงทุนสามารถประเมินดอกเบี้ยและเงินต้นที่จะได้รับตามเงื่อนไขของตราสารได้ตั้งแต่ก่อนลงทุน หากถือจนครบอายุและผู้ออกสามารถชำระหนี้ได้ตามกำหนด

อย่างไรก็ตาม แม้ตราสารหนี้จะช่วยเพิ่มความมั่นคงให้พอร์ตได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าปราศจากความเสี่ยง การเลือกลงทุนจึงควรพิจารณาทั้งเป้าหมายทางการเงิน ระยะเวลาที่ต้องการใช้เงิน และความเสี่ยงที่แต่ละคนยอมรับได้ควบคู่กัน

Credit Rating คืออะไร? อ่านอันดับความน่าเชื่อถือให้เป็น

Credit Rating หรืออันดับความน่าเชื่อถือ คือข้อมูลที่ช่วยประเมินความสามารถของผู้ออกตราสารหนี้ในการจ่ายดอกเบี้ยและคืนเงินต้นตามกำหนด โดยจัดทำจากการวิเคราะห์ฐานะการเงิน แนวโน้มธุรกิจ และความสามารถในการชำระหนี้ ยิ่งอันดับสูง ความเสี่ยงในการผิดนัดชำระหนี้โดยทั่วไปยิ่งต่ำ แต่ Credit Rating เป็นเพียงเครื่องมือประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่การรับประกันว่าจะได้รับเงินคืนครบถ้วน

ซึ่งอันดับเครดิตแบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ Investment Grade ตั้งแต่ AAA ถึง BBB- ซึ่งมีความเสี่ยงด้านเครดิตค่อนข้างต่ำ และ Speculative Grade ตั้งแต่ BB+ ลงไป มักให้ดอกเบี้ยสูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสี่ยงที่มากกว่า นักลงทุนจึงไม่ควรพิจารณาเพียงผลตอบแทน แต่ควรดูอันดับเครดิต ฐานะของผู้ออก อายุของตราสาร และความสามารถในการรับความเสี่ยงของตนเองประกอบการตัดสินใจด้วย

ปัจจัยอะไรบ้างที่กระทบราคาตราสารหนี้?

แม้ตราสารหนี้มักมีความผันผวนน้อยกว่าหุ้น แต่ราคาซื้อขายในตลาดรองยังปรับขึ้นหรือลงได้ตามภาวะตลาด โดยเฉพาะเมื่อนักลงทุนต้องการขายก่อนครบกำหนด ปัจจัยสำคัญที่ควรติดตามมีดังนี้

1. อัตราดอกเบี้ยนโยบายและอัตราผลตอบแทนในตลาด อัตราดอกเบี้ยนโยบายเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ส่งผลต่อทิศทางอัตราผลตอบแทนตราสารหนี้ โดยเฉพาะตราสารระยะสั้น อย่างไรก็ตาม ราคาตราสารหนี้ไม่ได้ปรับตามอัตราดอกเบี้ยนโยบายโดยตรงหรือในสัดส่วนเดียวกันทุกช่วงอายุ เพราะยังขึ้นอยู่กับอายุของตราสารและภาวะตลาดในขณะนั้นด้วย โดยเมื่ออัตราผลตอบแทนในตลาดสูงขึ้น ราคาตราสารหนี้อัตราคงที่เดิมมักลดลง 
2. อัตราเงินเฟ้อ (Inflation) เงินเฟ้อที่สูงขึ้นทำให้ผลตอบแทนที่แท้จริง หรือผลตอบแทนหลังหักเงินเฟ้อลดลง นักลงทุนจึงอาจต้องการผลตอบแทนเพิ่มขึ้นเพื่อชดเชยกำลังซื้อที่หายไป ซึ่งมักสร้างแรงกดดันต่อราคาตราสารหนี้อัตราดอกเบี้ยคงที่
3. แนวโน้มเศรษฐกิจโดยรวม ภาวะเศรษฐกิจมีผลต่อทั้งทิศทางดอกเบี้ย ความเชื่อมั่น และความต้องการลงทุนในสินทรัพย์แต่ละประเภท เมื่อมุมมองต่อเศรษฐกิจเปลี่ยนไป อัตราผลตอบแทนที่ตลาดต้องการและราคาตราสารหนี้จึงอาจเปลี่ยนตามไปด้วย
4. ความน่าเชื่อถือของผู้ออกตราสาร หากฐานะการเงินของผู้ออกแข็งแกร่งขึ้นหรืออันดับเครดิตปรับดีขึ้น ความเสี่ยงที่ตลาดประเมินอาจลดลงและช่วยสนับสนุนราคา ในทางตรงข้าม หากอันดับเครดิตถูกปรับลด นักลงทุนอาจเรียกร้องผลตอบแทนเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ราคาตราสารมีโอกาสลดลง
5. อุปสงค์ อุปทาน และสภาพคล่องในตลาด เมื่อความต้องการซื้อมากกว่าปริมาณตราสารที่มี ราคามีโอกาสปรับสูงขึ้น แต่หากมีผู้ขายจำนวนมากหรือมีผู้ซื้อไม่เพียงพอ ราคาอาจลดลง โดยตราสารที่มีสภาพคล่องต่ำอาจขายก่อนครบกำหนดได้ยาก หรือจำเป็นต้องขายในราคาที่ต่ำกว่าคาด

ตราสารหนี้ ทางเลือกของพอร์ตที่สมดุล เพื่อความมั่งคั่งในการลงทุนที่ยั่งยืน

การสร้างความมั่งคั่งอย่างยั่งยืน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเลือกสินทรัพย์ที่ให้ผลตอบแทนสูงที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการจัดพอร์ตให้สมดุลระหว่างโอกาสเติบโต ความมั่นคง และความเสี่ยงที่ยอมรับได้ ตราสารหนี้จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับนักลงทุน ที่ต้องการลงทุนผ่านตราสารทางการเงินที่ช่วยลดความผันผวน ช่วยสร้างกระแสเงินสด และทำให้พอร์ตเดินหน้าได้อย่างมีแบบแผนมากขึ้น

สำหรับผู้ที่ต้องการวางแผนเงินอย่างเป็นระบบ Grow Your Wealth อีกหนึ่งแนวทางที่รวมการออมและการลงทุนไว้ในแผนเดียว โดยเลือกฝากประจำ 6 เดือน หรือจัดสรรควบคู่กับกองทุน Term Fund อายุ 6 หรือ 12 เดือนได้ตามระดับความเสี่ยงที่รับไหว พร้อมรับดอกเบี้ยเงินฝากเพิ่มเติมสูงสุด 0.95% ต่อปีตามเงื่อนไข ทั้งนี้ ควรพิจารณาสภาพคล่อง ระยะเวลาถือครอง และความเสี่ยงให้รอบด้าน เพราะการเติบโตที่ดี ไม่ได้เริ่มจากการเลือกผลตอบแทนสูงที่สุด แต่เริ่มจากการจัดวางเงินให้ถูกที่ ในจังหวะที่เหมาะกับคุณ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ตราสารหนี้ต่างจากหุ้นอย่างไร?

A: ผู้ถือตราสารหนี้มีสถานะเป็นเจ้าหนี้ มีสิทธิรับดอกเบี้ยและเงินต้นคืนตามเงื่อนไข ส่วนผู้ถือหุ้นมีสถานะเป็นเจ้าของร่วม ผลตอบแทนมาจากเงินปันผลและส่วนต่างราคา ซึ่งมีโอกาสเติบโตสูงกว่า แต่ก็มาพร้อมความเสี่ยงที่ผันผวนมากกว่าเช่นกัน

Q: พันธบัตรกับหุ้นกู้ต่างกันอย่างไร?

A: ต่างกันที่ผู้ออกตราสาร พันธบัตรออกโดยภาครัฐและมักมีความเสี่ยงด้านเครดิตค่อนข้างต่ำ ส่วนหุ้นกู้ออกโดยบริษัทเอกชน ซึ่งอาจให้ดอกเบี้ยสูงกว่า แต่มีความเสี่ยงแตกต่างกันตามฐานะการเงินและความน่าเชื่อถือของแต่ละบริษัท

Q: ลงทุนตราสารหนี้ขาดทุนได้ไหม?

A: ตราสารหนี้สามารถขาดทุนได้ หากขายก่อนครบกำหนดในช่วงที่ราคาตลาดลดลง หรือผู้ออกตราสารไม่สามารถชำระหนี้ได้ แม้ถือจนครบอายุ ความสามารถในการจ่ายคืนของผู้ออกยังเป็นปัจจัยสำคัญ จึงควรพิจารณาอันดับเครดิตและเงื่อนไขของตราสารก่อนลงทุน

Q: ควรเลือกตราสารหนี้ระยะสั้นหรือระยะยาว?

A: ตราสารหนี้ระยะสั้นมักมีความผันผวนน้อยกว่าและเหมาะกับเป้าหมายที่ต้องใช้เงินในระยะใกล้ ส่วนตราสารหนี้ระยะยาวอาจให้ผลตอบแทนสูงกว่าในบางช่วง แต่ไม่ได้สูงกว่าเสมอไป ขณะที่ราคามักอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยมากกว่า ดังนั้น ไม่ว่าจะเลือกตราสารหนี้ระยะสั้นหรือระยะยาว ควรพิจารณาระยะเวลาลงทุน สภาพคล่อง และระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้ควบคู่กัน

Q: นักลงทุนมือใหม่ควรเริ่มต้นอย่างไร?

A: เริ่มจากกำหนดเป้าหมาย ระยะเวลาลงทุน และประเมินความเสี่ยงของตนเอง จากนั้นอาจศึกษากองทุนรวมตราสารหนี้ ซึ่งอาจช่วยกระจายการลงทุนและมีผู้จัดการกองทุนดูแล ทั้งนี้ ราคาหน่วยลงทุนสามารถปรับขึ้นหรือลงได้ และโดยทั่วไปไม่ได้รับประกันเงินต้น จึงควรอ่านนโยบายการลงทุน ค่าธรรมเนียม และความเสี่ยงของกองทุนให้ครบถ้วนก่อนตัดสินใจ

อ้างอิงจาก : thaibma

คำเตือน 
การลงทุนมีความเสี่ยง ผู้ลงทุนควรทำความเข้าใจลักษณะสินค้า เงื่อนไขผลตอบแทน ความเสี่ยง รวมถึงควรขอคำแนะนำเพิ่มเติมจากผู้ประกอบธุรกิจก่อนตัดสินใจลงทุน